NGÔ THỤC KHUYÊN

Tài năng, xinh đẹp, dù không hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật chuyên nghiệp nhưng ở ba chị em đều có một tình yêu nghệ thuật đến cháy bỏng. Chị cả là dược sĩ Lê Hồng Minh, chị hai Lê Hồng Liên, và em út là nhạc sĩ Lê An Tuyên.

Ba chị em, ba tính cách, ba dáng vẻ khác nhau, nhưng trong mỗi người đều có một khoảng trời dành riêng cho nghệ thuật. Không ai chọn nghệ thuật làm nghề chính, nhưng nghệ thuật lại âm thầm đi theo họ suốt cả cuộc đời. Người yêu những bước nhảy, người giữ tiếng hát, người viết nên những giai điệu. Mỗi người một cách, cùng gặp nhau ở tình yêu dành cho cái đẹp. Là những người con của Cửa Hội, nơi cửa sông đổ ra biển, ó lẽ bởi vậy mà trong tính cách con người nơi đây luôn có chút gì rộng rãi, phóng khoáng, hào sảng của đất trời, nhưng bên trong lại rất đỗi tinh tế và tình cảm.

Tác giả Ngô Thục Khuyên (ngoài cùng bên trái sang) cùng ba chị em: Lê Hồng Minh, Lê Hồng Liên và nhạc sĩ Lê An Tuyên.

Còn tôi, chẳng hiểu từ lúc nào đã bước vào cuộc đời các chị một cách rất tự nhiên. Có thể bắt đầu từ cái sự vụng về cố hữu của tôi, vốn chẳng phải người khéo léo nhưng thật lòng. Những lần gặp gỡ quấn quýt, những cuộc điện thoại khi người ở xa, rồi âm nhạc kéo chúng tôi lại gần nhau hơn. Từ đó, tôi dần bước vào gia đình các chị lúc nào không hay, đến bữa cơm là các chị nhắc “Cứ ăn với Thục Khuyên là thấy ngon rồi”, các chị bảo tôi ăn gì cũng ngon, gặp ai cũng thấy tốt, nhìn cái gì cũng thấy đẹp… Có lẽ tôi đúng là người như thế thật. Một bữa cơm đạm bạc có những câu chuyện vu vơ, có tiếng cười rộn rã của mấy chị em thế là thấy ngon hết nấc. Các chị xem tôi như người em út, còn tôi tự nhiên có thêm những người chị để yêu quý, để nhớ, để khi buồn vui lại cầm điện thoại lên “alo”. Không có ngày chính thức bắt đầu, chỉ là cứ gặp nhau, cứ trò chuyện, cứ thương nhau từ khi nào ấy. Đi bao xa sống ở đâu rồi cũng có lúc người ta chỉ mong có một người để mình gọi là chị, là em; một nơi để trở về dù không cùng huyết thống, nhưng các chị đã cho tôi một chỗ trong gia đình của mình. Và tôi nghĩ, đó cũng là một vẻ đẹp rất riêng của những người phụ nữ mà tôi muốn kể trong tháng mười này.

Người chị cả và vẻ đẹp của một “nữ bá tước”

Chị cả Lê Hồng Minh là một dược sĩ, từng học tập ở Trung Quốc, phu nhân cố PGS, TS, KTS Đặng Tố Tuấn, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội. Chị đẹp theo một cách rất riêng. Ở chị có nét thanh lịch, sang trọng, đôi khi khiến tôi đùa gọi chị là “nữ bá tước của Việt Nam”. Không phải bởi chị muốn mình trở thành một nhân vật quý tộc nào đó, mà bởi từ dáng đi, cách ăn mặc đến phong thái đều có một vẻ rất duyên, rất Tây mà vẫn không mất đi nét phụ nữ Việt Nam. Và đặc biệt là chị nhảy đẹp. Những bước nhảy mềm mại, tự nhiên, có chút kiêu sa mà không hề xa cách, như thể âm nhạc và vũ điệu vốn đã ở trong con người của chị.

Tác giả Ngô Thục Khuyên và dược sĩ Lê Hồng Minh

Nay chị đã bước vào tuổi tám mươi, nhưng dường như tuổi tác vẫn chưa tìm được cách làm chị cũ đi. Những bước nhảy của chị vẫn xuất hiện trên các trang mạng cộng đồng, nhẹ nhàng, duyên dáng và đầy sức sống. Chị vẫn đều đặn tập piano, những ngón tay kiên nhẫn lướt trên phím đàn như thể âm nhạc chưa bao giờ là chuyện của tuổi tác.

Có lẽ với chị, tuổi già không phải là lúc khép lại những niềm vui của mình, mà là biết giữ lấy những điều khiến mình trẻ. Chị vẫn nhảy, vẫn đàn, vẫn yêu cái đẹp. Chuẩn bị bước vào tuổi tám mươi, nhưng tuổi tác đó không hề thấy thể hiện trên vẻ đẹp con người của chị.

Người chị hai và tiếng hát của một thời

Chị Lê Hồng Liên lên đường nhập ngũ khi mới mười bảy tuổi, vào Binh chủng Thông tin. Năm tháng tuổi trẻ của chị là những chuyến đi và cả những đêm văn nghệ phục vụ người lính. Có những ca khúc khi ấy gần như đã “đóng đinh” vào ký ức của một thế hệ, như “Trông cây lại nhớ đến người”, “Bóng cây Kơ nia”, “Nổi lửa lên em”…, từ tiếng hát của chị biết bao ca khúc của một thời người lính từng nghe, từng hát, từng gửi gắm vào đó nỗi nhớ quê nhà, tình yêu và niềm tin vào tương lai.

Những năm tháng đi qua nhiều miền đất, đứng giữa những người lính và sống trong không khí văn hóa, văn nghệ ấy đã nuôi trong chị tình yêu với nghệ thuật. Trong Binh chủng, chị tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ. Tiếng hát vì thế không chỉ là niềm vui, mà đã trở thành một phần tuổi trẻ, một phần ký ức của chị. Để rồi nhiều năm sau, khi cuộc đời đã sang một trang khác, niềm say mê ấy vẫn còn nguyên vẹn. Mỗi lần chị em gặp nhau, hay trong một cuộc giao lưu, chẳng cần sân khấu cầu kỳ. Miễn có tiếng nhạc, có bạn bè, có người thân là chị lại cầm micro. Cuộc trò chuyện đang vui cũng có thể thành một sân khấu nhỏ. Chị hát những ca khúc đi cùng năm tháng, những giai điệu đã từng găm trong lòng người nghe, và tất nhiên, không thể thiếu những ca khúc của cô em gái, nhạc sĩ Lê An Tuyên.

Nghe chị hát hôm nay, tôi vẫn thấy thấp thoáng cô gái mười bảy tuổi năm nào theo đoàn văn nghệ đi đến những nơi có những người lính. Thời gian có thể làm nhiều thứ đổi thay, nhưng tiếng hát thì vẫn ở lại. Có lẽ chị hát không phải để trở thành ca sĩ, mà bởi ca hát đã trở thành một phần con người chị.

Nhạc sĩ Lê An Tuyên và hai chị gái Lê Hồng Minh, Lê Hồng Liên

Lê An Tuyên, người mang âm nhạc đi xa để trở về

Nếu hai người chị giữ nghệ thuật ở lại trong đời sống gia đình bằng những bước nhảy duyên dáng và tiếng hát đầy cảm xúc, thì cô em út Lê An Tuyên lại mang âm nhạc đi xa hơn, qua những ca khúc được viết từ nỗi nhớ quê hương nơi nước Đức, từ những rung động sâu kín của người xa xứ luôn hướng lòng mình về quê nhà. Âm nhạc của chị không chỉ là nỗi niềm riêng của một người con xa quê, mà còn chạm vào nỗi nhớ chung của bao người Việt nơi xứ người. Chính bởi đã đi qua những khoảng cách địa lý bằng tình yêu tha thiết ấy, những giai điệu của Lê An Tuyên mới có thể tìm được đường trở về, neo lại trong lòng người nghe bằng một thứ tình quê da diết, thân thương.

Chị định cư ở Đức đã nhiều năm. Xa quê, xa dòng Lam, xa câu hò điệu ví đã từng nuôi lớn tâm hồn mình, nhưng càng đi xa, quê hương dường như càng hiện rõ trong âm nhạc của chị. Người ta từng gọi Lê An Tuyên là “nhạc sĩ của miền quê và nỗi nhớ”, bởi trong những sáng tác của chị luôn thấp thoáng một miền Trung nắng gió, là tiếng mẹ ru mỗi trưa hè, là dòng sông cùng những cánh cánh buồm và những con người tần tảo sớm khuya.

“Lời cỏ may”, ca khúc đầu tay của chị, có lẽ là dấu mốc đặc biệt nhất trong hành trình âm nhạc của Lê An Tuyên. Tác phẩm được nhiều ca sĩ thể hiện, trong đó có Phạm Phương Thảo, Đinh Trang, Thanh Tài… được giới thiệu trên các chương trình phát thanh, truyền hình trong và ngoài nước. Với chính tác giả, đó vẫn là ca khúc mang dấu ấn sâu đậm nhất, bởi nó được viết từ những rung cảm đầu tiên, mộc mạc và nguyên sơ của một người đàn bà xa xứ nhớ quê.

Sau đó mạch cảm xúc trong âm nhạc của chị cứ thế nối dài, khi dạt dào như “Sóng không từ biển”, lúc dịu dàng neo lại ở “Vinh, thành phố tình yêu”, rồi trở về với “Cửa Lò, tình yêu và nỗi nhớ”. Từ biển quê hương, chị gửi vào âm nhạc những nỗi niềm riêng mà ai xa xứ cũng dễ tìm thấy mình trong đó. Và rồi “Lời thỉnh cầu” như một lời nguyện ước cho thế giới thôi những hận thù, con người biết yêu thương nhau và hòa bình được nảy mầm trên khắp nhân gian. Bài hát lọt vào danh sách các tác phẩm xuất sắc được biểu diễn trong đêm công diễn tổng kết Cuộc vận động sáng tác ca khúc “Hát lên Việt Nam” do Đài Tiếng nói Việt Nam tổ chức… Hay như chùm ca khúc về các loài hoa quê mộc mạc quanh ta: hoa cỏ may, hoa muống biển, hoa khoai, hoa xoan, hoa cúc biển… Những loài hoa vẫn âm thầm nở, đi vào nhạc của chị là mang theo cả một trời hoài niệm. Với người xa quê như chị, hoa không chỉ là hoa, mà còn là dáng hình quê nhà, là tuổi thơ, là những điều thân thuộc cứ níu lòng người đi xa. Và tôi nghĩ, chính cái tình ấy đã làm nên nét riêng trong âm nhạc Lê An Tuyên. Mỗi ca khúc lại mở ra một khoảng trời cảm xúc khác nhau, nơi tình yêu, nỗi nhớ và những khát khao bình dị của con người được cất lên bằng giai điệu.

Và đặc biệt những âm hưởng ví, giặm trong âm nhạc của chị chiếm một vị trí đáng kể nhưng không phải là sự sao chép nguyên dạng dân ca, mà dường như đã đi qua đủ ngọt bùi, đắng đót trong cuộc đời để thấm sâu vào tâm hồn một người con xứ Nghệ. Khi âm nhạc cất lên họ thấy mình trong đó, thấy mẹ, thấy quê nhà, thấy một dòng sông đã lâu chưa trở lại, thấy một tiếng gọi từ những năm tháng xa xưa. Và đó cũng là điều làm nên dấu ấn riêng của Lê An Tuyên. Chị không cố mang quê hương vào âm nhạc, chị chỉ nhớ quê hương, rồi nỗi nhớ tự tìm đường thành giai điệu. Chị hiểu rất sâu cái cảm giác mang trong lòng một “Lời hẹn tình quê” để câu hát như một lời tự nhắc của chính mình với quê hương xứ sở. Cô bé năm nào bên dòng Lam, đến người phụ nữ sống cách xa quê hàng vạn dặm, âm nhạc của Lê An Tuyên vẫn neo mình trong miền thương nhớ xứ Nghệ. Chị đi xa, nhưng những câu hát lại tìm đường trở về.

Bởi thế, giữa ba chị em nhà họ Lê, nếu chị cả giữ tuổi trẻ bằng những bước nhảy, chị hai giữ ký ức bằng tiếng hát, thì Lê An Tuyên lại giữ quê hương bằng những nốt nhạc. Vì thế mà câu hát của Lê An Tuyên cứ ở lại lâu trong lòng người, nó không kể một câu chuyện xa lạ. Nó chạm đúng vào điều mà nhiều người đang sống nơi đất khách vẫn âm thầm mang theo: một lời hẹn với quê hương. Và tôi lại nhớ đến một lời hẹn khác, rất riêng của chị em tôi.

Chị nhắn tin với tôi: “Em đừng có buồn, sau này chị về rồi ta có chị có em.” Câu nói ấy đi qua thời gian, càng thấy thương. Ngày ấy, tôi đâu nghĩ con đường trở về của chị lại xa đến thế. Tôi cũng đâu biết cuộc sống rồi sẽ đưa mỗi người về một phía, để có những điều tưởng như chỉ cần chờ đợi là sẽ đến, mà cuối cùng lại chẳng biết bao giờ thành hiện thực. Có lẽ chị sẽ ở lại bên ấy, cùng gia đình nhỏ và người bạn đời của mình, nhà “Vinh xưa” Lê Huy Hiền, tiếp tục cuộc sống mà hai anh chị đã dày công vun đắp nơi đất khách.

Bây giờ, mỗi lần nghe câu hát “Thời gian không chờ ai đâu, đừng lỡ hẹn, người ơi đừng lỡ hẹn…”, tôi lại nhớ đến chị. Một lời hẹn với quê hương trong bài hát, và một lời hẹn giữa những người thương nhau trong đời. Cả hai đều khiến người ta hiểu rằng thời gian là thứ không thể níu lại. Có những cuộc trở về, nếu còn có thể, thì hãy trở về. Có những người mình thương, nếu còn có thể gặp nhau, thì hãy gặp nhau. Vì thế mà “Lời hẹn tình quê” với tôi không chỉ là một ca khúc của Lê An Tuyên. Nó vô tình chạm vào chính một lời hẹn tôi vẫn cất trong lòng: sau này chị về, ta có chị có em.

Từ vùng đất biển miền Trung nắng gió, họ đã đi về những phía khác nhau của cuộc đời. Người ở Hà Nội, người sang Đức. Người gần quê, người xa quê. Nhưng trong mỗi người vẫn có một miền ký ức không dễ mất đi. Một tiếng hát, một điệu nhảy, một giai điệu, một quê nhà và những người thương. Có lẽ điều đẹp nhất của chúng ta không phải là lúc nào cũng ở cạnh nhau, mà là dù mỗi người đi về một phía, vẫn còn một nơi trong lòng để hướng về nhau. Các chị là một gia đình với những giá trị tinh thần luôn hiện diện bên cuộc đời tôi, là miền yêu thương để tôi luôn thấy mình may mắn, biết ơn vì đã gặp gỡ, gắn bó và được trở thành một phần trong mái ấm ấy.

Mời nghe một vài ca khúc Lê An Tuyên:

• Lời hẹn tình quê với giọng hát Viên Thu Hường
• Nhạc sĩ Lê An Tuyên và những loài hoa quê
• Lời thỉnh cầu

Nguồn: Tạp chí Sông Lam