Có một sự thật như định mệnh, như triết lý sống của cả một dân tộc: Khi một con tuấn mã phi nước đại đến bờ biển, trước mặt nó chỉ còn ba lối: quay đầu, dừng bước, hoặc lao mình về phía trước.

Với chùm Ký họa thơ tháng 1 này, tôi chọn giới thiệu ba nhà văn được sinh trong tháng đầu năm và đều đã qua đời: Phùng Quán, Nguyễn Quang Sáng, Khuất Quang Thụy. Ba con người, ba số phận, ba cách đi qua văn chương rất khác nhau, nhưng gặp nhau ở một điểm chung: chữ nghĩa của họ được viết ra từ đời sống thật, từ trải nghiệm thật, và từ một trách nhiệm không né tránh với sự thật.

Bốn bức ký họa – bốn đời viết – gặp nhau ở điểm chung của tuổi Tỵ: đi qua chiến tranh không bằng tiếng hô, mà bằng sự lặng lẽ chịu đựng; bước vào hậu chiến không bằng hào quang, mà bằng những câu chữ chậm rãi, để thời gian tự trả lời giá trị.

Có những nhà văn không viết để dựng tượng đài, mà để chạm đến những vết thương âm ỉ của làng quê, của người lính trở về sau chiến tranh, của những phận đàn bà chịu đựng và cam phận.

Văn chương Dương Hướng đi giữa gót son – bến không chồng – trần gian đời người, nơi nỗi buồn không ồn ào mà đeo đẳng, dai dẳng, rất người.

12 năm trước – chỉ là vài dòng bức xúc
Hôm nay – đã thành thực trạng nguy cấp.
Đọc lại “Hà Nội bụi”… mới thấy thơ đôi khi đi trước cả báo chí.

Truyện Bảo Ninh u hoài, đầy tâm trạng

Để nét trầm ám khói nụ cười anh.

Chùm thơ dưới đây không được viết sau sự kiện, cũng không nhằm tổng kết hay ngợi ca theo lễ lạt. Đây đơn thuần là những ký họa chân dung đã có sẵn, được sáng tác trong mạch “Ký họa thơ văn nhân” của tác giả, nay xin được chia sẻ lại như một sự cộng hưởng tình cờ nhưng đầy ý nghĩa với tin vui của văn học nước nhà.

Trong những ngày Nam Trung Bộ và Tây Nguyên oằn mình trước bão lũ, nhìn lại thi ca của vùng đất này, tôi càng thấm thía sức bền của văn hóa: thiên tai có thể dập vùi đời sống, nhưng không cuốn trôi được tinh thần sáng tạo và nghĩa tình văn chương. Chùm ký họa dưới đây phác họa chân dung một miền đất – nơi chiến tranh hay bão lũ cũng không dập tắt tiếng thơ, nơi con chữ luôn giữ lại cho đời niềm tin và khát vọng hồi sinh.

Tôi đã viết về Lâm Thị Mỹ Dạ từ hơn năm năm trước và đưa vào tập Ký họa thơ (81 chân dung văn học); nay mới có thể viết về Hoàng Phủ Ngọc Tường. Trân trọng mời những người yêu văn chương cùng đọc và cảm nhận.

Có những người viết mà mỗi trang văn đều là một cuộc phiêu lưu của cái đẹp. Nguyễn Tuân – kẻ tài tử suốt đời đi tìm cái đẹp của đất trời, con người và chữ nghĩa – là một trong số đó.