NGUYÊN HÙNG

Thành phố này có một thói quen rất đặc trưng: không ưa những lời kể công. Những điều tử tế, nếu có, thường được làm lặng lẽ. Như thể, hễ nói ra là đã làm vơi đi ý nghĩa của việc thiện. Thành phố Hồ Chí Minh – thành phố tôi yêu – không chỉ được nhận diện bằng những đại lộ mở thẳng ra tương lai, những tòa nhà cao vút hay nhịp sống sôi động không ngủ, mà còn được giữ gìn bởi một dòng chảy âm thầm khác: dòng chảy của nghĩa tình.

Giữa dòng chảy ấy, có những con người không đứng trên sân khấu, không cầm micro, không bước lên bục phát biểu, nhưng sự hiện diện của họ lại in dấu rất sâu trong ký ức cộng đồng. Nhà thơ Lâm Xuân Thi là một người như thế.
 

Nhà thơ Lâm Xuân Thi (trái) đang trao tiền giúp nhà thơ Hà Nguyên Dũng bị bệnh tim nặng - Ảnh: Hồ Thi Ca.

Nếu chỉ nhìn vào đời sống văn chương bề nổi, rất ít người nhận ra Lâm Xuân Thi là một “người giàu”. Không phải giàu danh xưng, cũng không phải giàu hào quang, mà là giàu theo nghĩa giản dị nhất: giàu lòng nhân ái. Anh làm thơ, nhưng không sống bằng việc đọc thơ trên sân khấu, dù thơ anh không xa lạ với người yêu thơ yêu nhạc, vì thơ của anh được nhiều nhạc sĩ chọn phổ thành những ca khúc hay. Anh gắn bó với văn chương, nhưng không chọn vị trí trung tâm. Và đặc biệt, anh chọn cho mình một nguyên tắc gần như tuyệt đối: không xuất hiện ở các sự kiện do chính Quỹ Tình Thơ của mình tài trợ; mọi công việc đều được anh ủy quyền cho người đại diện của Quỹ là nhà thơ Hồ Thi Ca.

Trong một môi trường mà đôi khi người ta dễ nhầm lẫn giữa thiện nguyện và trình diễn, giữa sẻ chia và quảng bá hình ảnh, lựa chọn ấy không phải ai cũng làm được. Bởi nó đòi hỏi một bản lĩnh ngược chiều: bản lĩnh của người không cần được ghi nhận.

Quỹ Tình Thơ ra đời không ồn ào như nhiều quỹ và tổ chức thiện nguyện khác. Không lễ ra mắt, không băng rôn, không tuyên bố sứ mệnh. Nó hiện diện rất lặng lẽ, giống như một dòng nước ngầm, chỉ thấy rõ khi người ta khát. Trong vòng ba năm trở lại đây, thông qua Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh và Tạp chí Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, Quỹ đã tài trợ cho ba cuộc thi thơ với tổng số tiền khoảng 500 triệu đồng. Với nhiều người, đó là những con số đáng để nhấn mạnh. Nhưng với Lâm Xuân Thi, dường như đó chỉ là một phần việc cần làm – đúng lúc, đúng chỗ.

Nhà thơ Hồ Thi Ca (bìa phải) thay mặt Quỹ Tình thơ trao quà cho Hội đồng Văn học dịch – Hội Nhà văn TPHCM vừa được thành lập - Ảnh: Phương Huyền.

Với anh, việc tài trợ các cuộc thi thơ không phải để tìm “ngôi sao”, mà để giữ lửa. Giữ cho đời sống thi ca không bị đứt đoạn. Giữ cho những người làm thơ còn cảm thấy mình được nâng đỡ, được lắng nghe, được tiếp thêm niềm tin.

Và có lẽ, chính tinh thần ấy đã từng hiện lên rất sớm trong thơ anh – một thứ thơ không ồn ào mà bao dung, như cách thành phố này đã cưu mang biết bao phận người:

Có những ngày Sài Gòn, vàng như hoa mùa xuân
Hồng như hoa mùa hạ, tím nửa trời thu phong
Có những ngày Sài Gòn, tình như biển bao dung
Ai cũng là bè bạn, ai cũng là người thân.

Cuối tháng 11/2025, trận lũ lịch sử quét qua nhiều tỉnh, để lại sau lưng không chỉ là những mái nhà đổ nát mà còn là những phận người kiệt quệ. Trong số đó, có không ít nhà thơ lớn tuổi, sống dựa vào lương hưu ít ỏi hoặc hoàn toàn không có nguồn thu ổn định. Không một lời tuyên bố. Không một dòng trạng thái chia sẻ. Thông qua Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh, nhà thơ Lâm Xuân Thi đã hỗ trợ nóng 50 nhà thơ gặp hoàn cảnh khó khăn ở Thái Nguyên, Nghệ An, Quảng Ngãi, Đăk Lăk và Khánh Hòa, mỗi người 5 triệu đồng, tổng cộng 250 triệu đồng.

Số tiền ấy, không phải là điều gì quá lớn. Nhưng với những người nhận, đó là sự hỗ trợ đúng lúc, là cảm giác mình không bị bỏ rơi, là một cái nắm tay trong cơn hoạn nạn. Và một lần nữa, người ta không thấy anh xuất hiện. Chỉ có tiền đến nơi cần đến, và việc cuối cùng anh làm trong lần này là gửi lời cảm ơn tới Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh vì đã giúp anh kết nối với các nhà thơ khó khăn vùng bão lũ.

Ngoài những đợt hỗ trợ tập trung, còn có rất nhiều cuộc thăm hỏi không tên trên mặt báo. Một nhà thơ già yếu, đổ bệnh. Một người viết sống một mình, lặng lẽ chống chọi với viện phí. Khi biết được, Lâm Xuân Thi đều âm thầm hỗ trợ, mỗi trường hợp hàng chục triệu đồng, không ghi chép, không công bố.

Điều đáng nói không phải là số tiền, mà là cách cho. Một cách cho không đặt người nhận vào vị thế mang ơn, không làm tổn thương lòng tự trọng, không biến sự giúp đỡ thành một “ân huệ” phô trương.

Có lẽ bởi vậy, khi đọc thơ Lâm Xuân Thi, người ta không thấy sự tách biệt giữa con người làm thơ và con người làm thiện nguyện. Thơ anh cũng lặng lẽ như chính cách anh sống:

Có những ngày Sài Gòn
Thấy mình như ngồi không
Ly cà phê buổi sáng
Mênh mang chuyện bao đồng.

Không thể tách rời con người Lâm Xuân Thi khỏi thi ca của anh – bởi thơ chính là nơi tâm hồn anh lộ diện rõ ràng nhất. Đó là một giọng thơ dịu dàng, bình dị, sâu lắng, ẩn bên trong là những lớp suy tư triết lý nhẹ nhàng, không lên gân, không cao giọng. Thơ anh giống như một cuộc trò chuyện nhỏ, chậm rãi, đủ để người đọc dừng lại và lắng nghe chính mình.

Trong những vần thơ ấy có sự trân trọng từng cảm xúc nhỏ nhoi: ký ức tuổi trẻ, nỗi niềm tình yêu, những câu hỏi về thời gian, về phận người, về cõi hữu hạn và vô biên. Nhiều bài thơ của anh giàu tính nhạc, đã được phổ nhạc, trở thành những giai điệu gợi nhớ như Dòng sông tím, Chưa, Những ngày Sài Gòn, Gửi đến em…

Có những câu thơ của anh không cần giải thích, bởi tự thân chúng đã mang theo hơi ấm của sự sẻ chia:

Những ngày Sài Gòn vui,
Anh thấy mắt em cười,
Anh nghe tay em ấm,
Anh thấy mình khắp nơi.

Thơ Lâm Xuân Thi không chỉ là cái nhìn về đời sống cá nhân, mà là tiếng vọng của một tâm hồn luôn hướng về tình người. Bởi vậy, thi ca và hoạt động nhân ái của anh không phải hai mảng tách biệt, mà là một mạch cảm xúc và hành động xuyên suốt – từ trang giấy bước ra đời sống.
 

Nhà thơ Hồ Thi Ca được nhà thơ Lâm Xuân Thi uỷ quyền làm đại diện Quỹ Tình Thơ tại Lễ trao giải Cuộc thi Thơ Hay 2023 do Tạp chí Văn Nghệ TPHCM tổ chức - Ảnh: Hồ Thi Ca.

Thành phố Hồ Chí Minh có thể được gọi bằng nhiều mỹ danh: thành phố năng động, thành phố sáng tạo, thành phố đầu tàu kinh tế. Nhưng với tôi, sâu xa hơn, đó là thành phố nghĩa tình. Nghĩa tình không đến từ khẩu hiệu, mà từ những con người cụ thể, trong những hành động cụ thể, diễn ra không cần ánh sáng sân khấu. Nhà thơ Lâm Xuân Thi không đại diện cho một mô hình. Anh đại diện cho một phẩm chất Sài Gòn: làm việc tử tế như một lẽ tự nhiên, không cần được biết ơn, không cần được nhắc tên.

Có người hỏi: vì sao một người làm được nhiều việc như thế lại chọn cách lặng im? Có lẽ bởi anh hiểu rất rõ: thơ không sống được nếu bị biến thành công cụ đánh bóng tên tuổi. Thơ cần không gian trong trẻo. Và những người làm thơ, nhất là khi đã yếu thế, càng cần được bảo vệ khỏi sự ồn ào không cần thiết. Lâm Xuân Thi chọn đứng lùi lại một bước – để thơ, và người làm thơ, được đứng ở trung tâm. Đó là một sự lùi rất đẹp.

Viết về nhà thơ Lâm Xuân Thi và Quỹ Tình Thơ, tôi không có ý tôn vinh một cá nhân. Tôi chỉ muốn ghi nhận một cách sống, như một lát cắt của thành phố này. Bởi nếu không viết ra, những điều lặng lẽ ấy rất dễ trôi đi. Không phải để người cho được nhớ, mà để thành phố được nhớ đúng với những gì làm nên bản sắc của nó.

Thành phố tôi yêu không chỉ có ánh sáng, mà còn có những khoảng lặng. Và trong những khoảng lặng ấy, có thơ. Có nghĩa tình. Có những con người như Lâm Xuân Thi – lặng lẽ góp phần giữ cho thành phố này, giữa bao đổi thay, vẫn còn đủ ấm để người ta tin vào nhau, và tin vào điều thiện.
 

Nhà thơ Hồ Thi Ca đại diện Quỹ Tình Thơ trao quà tặng cho nhà thơ Cao Xuân Sơn, tác giả nhận Giải thưởng Thơ năm 2020 của Hội Nhà văn TPHCM - Ảnh: Hồ Thi Ca.

------------

Một bài thơ mới của nhà thơ Lâm Xuân Thi:
 

C Ò N L Â U
 

Còn lâu ta mới đi đời

Ta đi đâu cũng là thời gian thôi

Mai xuống đất, mốt lên trời

Đôi khi ta chỉ là người đi xa

Còn lâu ta mới qua phà

Ta qua đâu cũng là nhà ta thôi

Mai xuống núi, mốt lên đồi

Đôi khi ta chỉ đứng ngồi không yên

Còn lâu ta mới về miền

Ta về đâu cũng là tiền thân thôi

Mai hóa kiếp, mốt luân hồi

Đôi khi ta chỉ thành ngôi thứ mình

Còn lâu ta mới hiển linh

Lâu lâu ta chỉ hiện hình cho vui

Ma biết khóc, quỷ hay cười

Đôi khi ta cũng là người âm dương…

Lâm Xuân Thi

Happy Halloween 31/10/2025.

Nhà thơ Lâm Xuân Thi sinh ngày 25.1.1964 tại Sài Gòn.

Anh có thơ đăng trên Tuần báo Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh từ những năm 80 của thế kỷ 20 và đăng nhiều thơ trên các báo Áo Trắng, Mực tím, Tuổi trẻ Chủ Nhựt…

Nổi tiếng là ông chủ của thương hiệu xe đạp Martin 107 hàng chục năm qua, nhưng ít ai thấy nhà thơ Lâm Xuân Thi lên tiếng về câu chuyện kinh doanh. Với nhiều người yêu thơ, Lâm Xuân Thi được biết đến với nhiều bài thơ hay, và đặc biệt là người tạo nên Quỹ tình thơ ấm áp…