Trong vòng mười tám tháng, văn đàn Việt Nam liên tiếp đón nhận những mất mát buồn thương trước sự ra đi của bốn nhà văn, nhà thơ từng gắn bó với tạp chí Văn nghệ Quân đội và báo Văn nghệ: Nguyễn Khắc Trường (2/10/2024), Khuất Quang Thụy (5/3/2025), Ngô Vĩnh Bình (5/9/2025) và Nguyễn Đức Mậu (7/4/2026). Bốn con người, bốn phong cách, nhưng cùng chung một mạch nguồn: đi ra từ chiến tranh, sống và viết bằng trải nghiệm thật, và giữ trọn sự tử tế với văn chương.

Bốn con người, bốn phong cách, nhưng cùng chung một mạch nguồn: đi ra từ chiến tranh, sống và viết bằng trải nghiệm thật, và giữ trọn sự tử tế với văn chương - Ảnh dựng với sự trợ giúp của AI

Nhà văn Nguyễn Khắc Trường là một trong những cây bút văn xuôi tiêu biểu viết về nông thôn thời kỳ đổi mới. Từ Cửa khẩu, Thác rừng đến Mảnh đất lắm người nhiều ma, ông đã khắc họa một làng quê nửa thực nửa huyền, nơi những phận người chênh vênh giữa biến động thời cuộc. Văn ông giàu chất đời, có khi dữ dội, có khi trầm lắng, nhưng luôn khiến người đọc giật mình nhận ra những điều tưởng như đã khuất trong ký ức cộng đồng.

Nhà văn Khuất Quang Thụy là một cây bút văn xuôi tiêu biểu của dòng văn học chiến tranh và hậu chiến. Từ những năm tháng trực tiếp chiến đấu trên nhiều chiến trường khốc liệt, ông đã kiến tạo nên một thế giới tiểu thuyết giàu hiện thực và chiều sâu nhân bản. Những tác phẩm như Trong cơn gió lốc, Những bức tường lửa, Góc tăm tối cuối cùng... không chỉ tái hiện chiến tranh, mà còn đi sâu vào những vùng khuất của con người, nơi cái thiện - cái ác, ánh sáng - bóng tối luôn giằng co. Văn của ông chắc, điềm và mang sức nặng của một người từng trải.

Nhà văn Ngô Vĩnh Bình lại mang đến một diện mạo khác: một người viết văn, làm phê bình và tổ chức đời sống văn học với tinh thần dung dị mà bền bỉ. Từ những công trình như Thanh Tịnh qua giai thoại, Chuyện nhặt dọc đường văn, đến các tập tiểu luận về văn học chiến tranh, ông cho thấy một trí tuệ điềm đạm, một tình yêu văn chương không ồn ào nhưng sâu sắc. Ở ông, người ta gặp một dáng dấp nhà văn - nhà báo - người làm nghề, luôn lặng lẽ góp phần giữ gìn và bồi đắp đời sống văn học.

Và nếu ba người trước để lại dấu ấn bằng văn xuôi và suy tư phê bình, thì Nguyễn Đức Mậu khép lại mạch ấy bằng một giọng thơ lặng mà sâu. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ, để lại một gia tài thơ ca giàu cảm xúc và ám ảnh. Từ Cây xanh đất lửa, Mưa trong rừng cháy, đến những bài thơ về người lính, về đồng đội đã nằm lại, thơ ông luôn mang một giọng điệu riêng: giản dị mà thấm, lặng mà sâu.

Trong lòng công chúng rộng rãi, ông còn được biết đến như người viết lời ca khúc Màu hoa đỏ (nhạc Thuận Yến) - một bài ca đi cùng năm tháng, gợi nhớ những hy sinh lặng lẽ của người lính. Dẫu không xem đó là một bài thơ độc lập trong sự nghiệp của mình, nhưng chính từ mạch cảm xúc ấy, có thể thấy rõ một điều: Ông viết như sống lại những gì đã đi qua, để rồi “gieo những con chữ mẩy vàng hạt giống” vào lòng người đọc. Mời nghe ca khúc Màu hoa đỏ với giọng hát NSND Thái Bảo ở phía dưới.

Bốn người, bốn dáng văn, giờ đã đi xa. Nhưng nhìn lại, ta thấy họ không chỉ là những người cầm bút, mà còn là những nhân chứng của một thời - những người đã góp phần tạo nên một dòng chảy văn học mang đậm dấu ấn chiến tranh và hậu chiến trong văn học Việt Nam hiện đại.

Trong cuốn Ký họa thơ (81 chân dung văn học), tôi có những bài viết nhỏ về họ - như những nét phác ghi lại một dáng văn, một dáng người. Nay xin được chia sẻ lại, như một cách tri ân và tiễn biệt.

Bốn người đã đi, nhưng một mạch văn chương, vẫn còn ở lại.