NGUYÊN HÙNG

(Đọc tập thơ “Gánh hoa xuân “ của Mai Thị Thu Cúc)
 

Trong đời sống thi ca hôm nay, khi không ít người tìm cách làm mới thơ bằng những thử nghiệm hình thức hoặc những cấu trúc ngôn ngữ phức tạp, vẫn có những tiếng thơ chọn con đường giản dị hơn: trở về với những trải nghiệm đời sống, với ký ức quê nhà và những tình cảm gần gũi của con người. Tập thơ Gánh hoa xuân của Mai Thị Thu Cúc là một trường hợp như vậy.

Ngay từ nhan đề, Gánh hoa xuân đã gợi ra một hình ảnh nhiều ý nghĩa. Gánh hoa ấy không chỉ là sắc hoa của mùa xuân mà còn là gánh của ký ức, của những bâng khuâng, của những rung động đã đi qua đời người. Trong bài thơ mở đầu cùng tên, tác giả viết:

Gánh hoa xuân gánh cả những bâng khuâng
Những thao thiết của một thời con gái
Những ngu ngơ của một thời vụng dại
Gánh hoa xuân bừng sáng cả chiều xuân.

Bốn câu thơ mở ra một không gian cảm xúc khá rõ: phía sau gánh hoa kia là cả một miền ký ức. Ở đó có tuổi trẻ, có những rung động đầu đời, có những kỷ niệm tưởng đã xa mà vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí người viết. Hình ảnh “gánh hoa” vì vậy không chỉ là một hình ảnh thị giác, mà còn là một ẩn dụ cho những gì người thơ nâng niu mang theo trong hành trình đời sống.

Một trong những mạch cảm xúc nổi bật của tập thơ là nỗi nhớ quê hương. Sinh ra ở Nam Định – một miền đất giàu truyền thống văn hóa của vùng đồng bằng sông Hồng – nhưng nhiều năm sống và làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh, Mai Thị Thu Cúc luôn mang trong mình nỗi nhớ quê da diết. Quê hương trong thơ chị không phải là những hình ảnh lớn lao mà thường hiện lên qua những chi tiết rất quen thuộc: con ngõ cũ, mái nhà xưa, những con đường tuổi nhỏ.

Chỉ với vài cặp lục bát ngắn gọn, bài thơ Về quê đã gợi lên cả một nỗi niềm:

Ngõ xưa lối cũ đây rồi
Biết ai còn đứng đợi ai? Ai chờ?
Ai nhìn mà ngỡ ai mơ?
Rưng rưng ngấn lệ, người xưa đâu rồi?
 

Câu hỏi “người xưa đâu rồi?” như một tiếng thở dài trước dòng chảy của thời gian. Những con đường cũ vẫn còn đó, nhưng những con người của quá khứ thì đã đi xa. Đó cũng là tâm trạng quen thuộc của nhiều người khi trở lại quê nhà sau những năm dài xa cách.

Nếu quê hương là dòng ký ức thì gia đình lại là trung tâm của nhiều bài thơ trong tập. Những bài viết về mẹ, về cha, về con hay về đời sống vợ chồng đều mang giọng điệu tâm tình, gần gũi. Đặc biệt, những bài thơ viết về mẹ như Tìm mẹ trong mơ có sức lay động khá rõ:

Thân gầy bươn chải ngược xuôi
Mẹ nâng đỡ cả bầu trời của con
Phong phanh áo mỏng bạc sờn
Gánh con, gánh cả giang sơn nhà mình.

Hình ảnh người mẹ tảo tần hiện lên qua những chi tiết rất quen thuộc: áo mỏng bạc sờn, dáng người bươn chải, đôi vai gánh nặng cuộc đời. Không có nhiều dụng công tu từ, nhưng chính sự giản dị ấy lại làm cho cảm xúc trở nên chân thật.

Bên cạnh tình mẫu tử, tình nghĩa vợ chồng cũng được thể hiện với sự đằm thắm của một người đã đi qua nhiều năm tháng hôn nhân. Bài thơ Còn thương như thuở… là một ví dụ tiêu biểu:

Lúc cười lúc lệ cũng tuôn
Hững hờ cháy bỏng nhiều phen cơ cầu
Tóc xanh dù đã phai màu
Còn thương như thuở ban đầu đã thương.

Câu thơ cuối như một lời khẳng định giản dị mà ấm áp: dù thời gian có trôi đi, tình nghĩa vẫn còn đó. Trong cách biểu đạt ấy có thể thấy rõ một nét đặc trưng của thơ Mai Thị Thu Cúc: không tìm kiếm những hình ảnh quá mới lạ mà đặt trọng tâm vào cảm xúc chân thành.

Một điểm đáng chú ý trong Gánh hoa xuân là sự hiện diện khá rõ của thời gian và hoài niệm. Nhiều bài thơ trong tập mang cảm giác mùa đi mùa đến, tuổi trẻ qua đi, con người đứng trước những đổi thay của đời sống. Bài thơ Mùa qua chỉ vài dòng lục bát nhưng chứa đựng một suy ngẫm nhẹ nhàng:

Rong chơi trong cõi ta bà
Có tàn, có nở, là hoa vô thường.

Ở đây, hình ảnh hoa trở thành biểu tượng cho vòng tuần hoàn của đời sống. Cái nhìn ấy không bi quan mà mang một sự chấp nhận nhẹ nhàng trước quy luật của thời gian.

Một chi tiết thú vị khi đọc tập thơ này là nhận ra âm hưởng dân gian khá rõ trong nhiều câu thơ. Điều này có lẽ không phải ngẫu nhiên. Mai Thị Thu Cúc không chỉ là người làm thơ mà còn là một “ca nương” của thơ. Chị có khả năng chuyển thể và trình diễn thơ theo các làn điệu hát văn, hát xẩm trên nền nhạc cụ dân tộc. Trong nhiều chương trình thơ nhạc, những bài thơ của chị khi được cất lên bằng giọng hát văn hay xẩm đã tạo nên một không gian nghệ thuật đặc biệt – nơi thơ trở lại gần với nguồn mạch dân gian của nó.

Có lẽ chính vì vậy mà đọc Gánh hoa xuân, người ta dễ nhận ra trong nhiều câu thơ của chị một nhịp điệu mang hơi thở dân ca. Không phải ngẫu nhiên mà ngay nhan đề tập thơ đã gợi một hình ảnh rất Việt: “gánh hoa”. Hình ảnh ấy khiến người đọc liên tưởng đến những câu hát xẩm, những điệu hát văn vang lên nơi sân đình hay góc chợ quê. Thơ của Mai Thị Thu Cúc vì vậy không chỉ là thơ để đọc mà đôi khi còn như những câu thơ có thể cất thành lời hát.

Bên cạnh hoạt động sáng tác và biểu diễn với tư cách là một nhà thơ – ca nương, Mai Thị Thu Cúc còn là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thơ ca Nam Định tại TP.HCM. Trong những năm gần đây, câu lạc bộ này đã trở thành một địa chỉ sinh hoạt thi ca quen thuộc của những người yêu thơ gốc Nam Định đang sống tại phương Nam. Dưới sự dẫn dắt của chị, trong hai năm liên tiếp câu lạc bộ đã đoạt giải nhất khối các câu lạc bộ tham gia Ngày thơ Nguyên Tiêu tại TP.HCM. Điều đó cho thấy thơ của chị không chỉ dừng lại ở trang sách mà còn hiện diện trong một đời sống sinh hoạt thi ca sôi nổi, nơi thơ được đọc, được hát và được chia sẻ với cộng đồng.

Thay vì đi tìm những cách tân hình thức cầu kỳ, Gánh hoa xuân chọn định vị mình bằng sự mộc mạc, trực tiếp. Ngôn ngữ thơ phần lớn mộc mạc, trực tiếp, đôi khi gần với lời tâm sự đời thường. Nhưng chính sự giản dị ấy lại tạo nên một giọng thơ riêng: hiền hòa, đôn hậu và giàu tình cảm.

Đọc Gánh hoa xuân, người ta dễ nhận ra hình ảnh một người phụ nữ đã đi qua nhiều chặng đường của cuộc sống: từ tuổi trẻ, tình yêu, hôn nhân đến những suy ngẫm về gia đình, quê hương và thời gian. Những bài thơ trong tập giống như những bông hoa nhỏ được gom lại trong một gánh hoa ký ức – không rực rỡ phô trương nhưng mang theo mùi hương của trải nghiệm và nghĩa tình.

Và có lẽ, điều đáng quý nhất ở tập thơ này chính là sự chân thành. Bởi trong thi ca, đôi khi không phải những câu chữ cầu kỳ làm nên sức sống của một bài thơ, mà chính là tiếng lòng thật của người viết. Gánh hoa xuân vì thế có thể xem như một gánh hoa của ký ức – nơi người thơ nâng niu mang theo những mùa thương của đời mình, để rồi chia sẻ lại với người đọc bằng một giọng thơ giản dị mà ấm áp.
 

Mời xem clip: Con tìm mẹ trong mơ - Mai Thị Thu Cúc

Một vài hình ảnh trong đêm thơ nhạc Ngày thơ Việt Nam 2026