TRẦN KIM DUNG
(Đọc “Sông Chanh Lục Bát” của Nguyễn Vĩnh Bảo)

Mọi người thường nói, trong ký ức của mỗi chúng ta, ai cũng có một dòng sông tuổi thơ, dòng sông kỷ niệm. Đối với Nguyễn Vĩnh Bảo, có lẽ dòng sông tuổi thơ ấy chính là sông Chanh – con sông gắn bó với anh suốt cuộc đời, từ khi ấu thơ đến lúc trưởng thành thoát ly rồi vào phương Nam lập nghiệp.
 

Nhà thơ Nguyễn Vĩnh Bảo và tập thơ mới của mình.

Cầm trên tay tập thơ Sông Chanh Lục Bát anh tặng, trong lòng tôi thấy vui và đầy cảm xúc. Mở ra đọc, tôi thật ngỡ ngàng vì sự độc đáo của nó. Tôi tự hỏi: chỉ có một dòng sông Chanh nhỏ bé ấy thôi, làm sao có thể viết được hơn một trăm bài thơ lục bát? Nhưng rồi càng đọc tôi càng bị cuốn hút bởi sự hấp dẫn của từng bài. Thơ lục bát vốn khó làm, không phải là về vần, luật mà là nó có ngọt ngào và nhuần nhuyễn hay không, đọc lên có hay và có được chấp nhận hay không. Ở đây, hơn một trăm bài lục bát, mỗi bài chỉ gồm ba cặp (sáu câu) nhưng tất cả đều ngọt và đều nhuyễn – đó chính là yếu tố đầu tiên hấp dẫn người đọc. Chúng liên kết, gắn bó với nhau, cùng nhau tỏa sáng bởi những tứ thơ đẹp về con sông Chanh. Nơi ấy có bến đò, làng xóm, có ruộng lúa vàng thơm và vườn thuốc lào cay ngan ngát. Đặc biệt nơi đó có một bóng hình làm trái tim anh luôn cháy bỏng và không lúc nào ngừng thương nhớ. Tất cả đều bắt nguồn từ con sông Chanh mát rượi ấy. Nói đúng hơn, sông Chanh là nơi nhà thơ Nguyễn Vĩnh Bảo gửi gắm tình yêu, là cội nguồn của tình yêu và nỗi nhớ.

Yêu sông Chanh tha thiết, nhà thơ luôn tự dặn lòng mình:

Buồn vui bước vội qua đêm
Thời gian nghiệt ngã nhớ quên trong đời
Dặn lòng đừng có bỏ rơi
Con sông là cả một thời tuổi thơ
(Sông Chanh 23)

Không chỉ là của tuổi thơ, sông còn là của cả cuộc đời anh. Sông quê đã dắt anh đi từng bước, trải biết bao nhiêu khó khăn gian nan và cực khổ, đầy bất trắc để anh lớn lên. Sông chứng kiến từng bước đi và sự thay đổi trong cuộc đời anh. Sông là nơi cứu cánh trong lúc khó khăn, là chỗ dựa vững chắc giúp anh có nghị lực để vững vàng đi tiếp:

Con về nương tựa sông quê
Như nương tựa những bộn bề áo cơm
Bước chân lầm lũi vô thường
Bao mùa trôi dạt tha phương xứ người
(Sông Chanh 72)

Cứ thế, sông Chanh nuôi anh thành người, cho anh nghị lực và khát khao để sống, vươn lên mạnh mẽ:

Chiếc thuyền chở nặng khát khao
Sông ôm lặng lẽ thuở nào còn không?
(Sông Chanh 13)

Bên dòng sông ấy, anh đã ấp ủ mối tình đầu sâu sắc. Hình ảnh người con gái sông quê luôn ở bên anh. Càng xa quê bao nhiêu, anh càng thương nhớ bấy nhiêu. Sông Chanh ở đâu là có em ở đấy. Nói cách khác, sông Chanh và em như hình với bóng, mối tình đầu tiên anh mang theo suốt cuộc đời:

Nghe quen tiếng sóng sông Chanh
Một chiều nỗi nhớ tẽ thành làm đôi
Thương em ngày ấy với tôi
Dưới trăng hai đứa rối bời nhìn nhau
(Sông Chanh 82)

Tình yêu ấy đã để lại những lời nguyền sâu sắc, khiến đấng tối cao cũng phải rủ lòng thương, trăng sao cũng phải rơi lệ:

Lời nguyền võng cả vầng trăng
Nghe đêm thâu thấu ruỗng lòng trần ai
(Sông Chanh 83)

Tình yêu nồng nàn thắm thiết còn được tác giả so sánh bằng hình ảnh lạ và độc đáo:

Con ốc quanh quẩn bờ ao
Con thuyền dại dột buông sào thả trôi
Thuyền chưa ra đến biển khơi
Mà như than lửa đã cời trong nhau
(Sông Chanh 26)

Yêu nhau nồng nàn đến thế nhưng tình yêu ấy đâu có được thuận buồm xuôi gió. Đôi bên bỗng dưng phải chia xa, nhớ thương, đau đớn. Hình ảnh so sánh gợi cảm giác cô đơn, tiếc nuối đến tột cùng:

Lúc đi không gặp được người
Lúc về còn cái bóng thời tuổi thơ
Một ngày dài hơn giấc mơ
Mùa đông tàn úa bây giờ rách bươm
(Sông Chanh 71)

Nhớ lại thuở còn thơ ngây, còn bên sông quê, sớm chiều bất chợt lại được nhìn thấy nhau, sao mà sung sướng, hạnh phúc!

Triền đê cỏ mọc lang thang
Dòng sông thấp thoáng bóng nàng trăng phơi
Có khi chỉ bấy nhiêu thôi
Mùa đi mùa nhớ rối bời tương tư
(Sông Chanh 64)

Câu thơ với từ ngữ, hình ảnh đã khắc họa bức tranh cô gái bên sông thật đẹp và lãng mạn, khiến nỗi lòng tương tư càng thêm mê mệt.

Cứ thế, nỗi nhớ thấm vào tâm trí anh, thường trực để rồi có một đêm anh bỗng được trở về trong giấc mơ huyền diệu:

Đêm qua ai tắm sông Chanh
Để cho con sóng chòng chành, khổ tôi
Cái mùi thơm của xa xôi
Bỗng dưng trở lại rối bời vào đêm
Phím đàn loạn nhịp rung lên
Bao nhiêu mê hoặc ướt mềm từng nhau …!
(Sông Chanh 27)

Bài thơ sáu câu ấy có thể coi như quán xuyến cả tập thơ, vừa kể một câu chuyện tình êm ái, tràn trề hạnh phúc, vừa vẽ lên bức tranh tuyệt đẹp về một cuộc tình do một họa sĩ tài danh thực hiện. Sông Chanh của anh là như vậy: vừa là cội nguồn của tình yêu, vừa là nơi nuôi dưỡng tình yêu, nỗi nhớ và cả tâm hồn nhà thơ.

Sông Chanh không chỉ ấp ủ hình bóng người yêu, sông còn ấp ủ tình gia đình, mẹ cha và họ hàng làng nước:

Chân bùn non nhớ những ngày
Áo tơi nón lá sân đầy rạ rơm
Lời ru từ đất bùn thơm
Lưng còng gánh cả giang sơn nào ngờ
(Sông Chanh 68)

Hình ảnh phóng đại “Lưng còng gánh cả giang sơn nào ngờ” miêu tả bà mẹ thật vất vả, khổ cực, công lao to lớn, khiến người đọc càng hiểu thêm về mẹ và tình yêu tha thiết của anh. Ở một bài khác:

Lưng còng trĩu xuống vì con
Nỗi đau của mẹ vuông tròn tháng năm
(Sông Chanh 93)

Và:

Mẹ ngồi giặt chiếc áo nâu
Mồ hôi mặn xuống từ đầu con sông
(Sông Chanh 99)

Tình yêu của mẹ dành cho anh là tất cả. Mẹ hy sinh, chịu đựng mọi khó khăn, lấp đầy năm tháng, mồ hôi chảy mặn cả dòng sông để nuôi anh khôn lớn. Tình yêu của anh đối với mẹ cũng thật lớn lao, tha thiết, luôn gắn với quê, với dòng sông Chanh yêu dấu.

Nội dung tập thơ còn phản ánh nhiều điều về quê hương, xã hội, những triết lý cuộc đời – rất nhẹ nhàng nhưng thấu đáo, sâu sắc, đa phần đều mang hình ảnh con sông quê.

Đọc xong tập Sông Chanh Lục Bát, gấp sách lại, cảm giác thật nhẹ nhàng khoan khoái như ta vừa được rong chơi trên cánh đồng lúa chín vàng thơm, cánh đồng thuốc lào xanh ngắt của quê hương Quan Trạng, vừa được ngụp lặn trên dòng sông Chanh mát lành. Ở đó ta gặp cây đa, bến nước, gặp những hình bóng thân quen của mẹ cha, đặc biệt là hình bóng người con gái mà nhà thơ luôn ấp ủ với những liên tưởng tuyệt vời:

Nụ hôn giằng xé đêm thâu
Mênh mông sóng nổi tìm đâu biển trời
Gửi vào con sóng trùng khơi
Biết con sóng có chuyển lời tôi không
Bao nhiêu lỡ hẹn thương mong
Giấc mơ xanh lại ấm lòng người quê
(Sông Chanh 40)

Như đã nói, sông Chanh đúng là nơi gửi gắm mọi sự nhớ thương, là cội nguồn của tình yêu và nỗi nhớ.

Xin lấy bài Sông Chanh 40 để kết thúc đôi dòng cảm nghĩ của tôi về tập thơ. Xin chúc mừng nhà thơ Nguyễn Vĩnh Bảo với thành công của Sông Chanh Lục Bát và chúc anh có thêm nhiều thành công nữa trong những hành trình tiếp theo.

Tháng 5/2026
T.K.D