Trường Sa, trong bài viết này, không chỉ là một điểm đến ngoài khơi, mà là một điểm tụ của ký ức, của văn chương và của những rung động rất riêng. Từ cảm xúc trước chuyến đi, đến trải nghiệm đọc Đảo chìm của Trần Đăng Khoa, rồi kết lại bằng một ký họa chân dung nhà thơ – ba phần tưởng như rời rạc lại liền mạch trong một dòng chảy chung: hướng về biển đảo bằng cả trái tim và ý thức. Ở đó, Trường Sa hiện lên vừa gần gũi, vừa thiêng liêng, như một phần không thể tách rời của đời sống tinh thần người viết.
 

TRƯỚC NGÀY RA TRƯỜNG SA
 

Nhận tin vui vào một chiều yên ắng
Mà tim tôi sóng dậy tự bao giờ
Nhiều năm tháng thầm hướng về xa vắng
Để lúc này… như đang bước trong mơ!
 

Từ quê biển, tôi lại về với biển
Chặng đường quen mà gió bỗng khác đi
Nghe trong ngực một Trường Sa hiển hiện
Chưa tới nơi… mà sóng đã thầm thì
 

Tôi sẽ thăm các chiến binh anh dũng
Nằm lại Gạc Ma – hóa sóng nước mây trời
Sẽ đến chào những chàng trai ôm súng
Lặng thầm làm cột mốc giữa trùng khơi
 

Tôi sẽ đến thăm những đảo chìm đảo nổi
Tổ quốc ta – thương đến nhói lòng
Mỗi tấc biển đang từng giờ dậy sóng
Mãi tạc hình bằng máu thịt cha ông
 

Và có thể… giữa mênh mông sóng nước
Tôi lặng im, chẳng nói nên lời
Chỉ nghe rõ trong mình điều thao thức:
Biển của ta – quyết chẳng thể buông lơi!

6/4/2026

Nguyên Hùng
 

ĐỌC “ĐẢO CHÌM”

Đầu tháng Tư, tôi nhận được cuộc gọi của nhà thơ Trần Đăng Khoa hỏi xin địa chỉ để gửi tặng hai cuốn sách mới in theo đơn đặt hàng của Nhà nước (Trần Đăng Khoa – Tác phẩm, tập 1: Thơ; tập 2: Văn xuôi). Nhân dịp này, tôi “xin ké” thêm một cuốn Đảo chìm mà bấy lâu vẫn nghe nhắc đến nhưng chưa có dịp đọc. Vài ngày sau, ba cuốn sách được gửi tới. Tôi nhắn tin cảm ơn, và ngay sau đó nhận lại một cuộc gọi dài, với lời dặn đọc theo thứ tự – giản dị mà thân tình.

Đảo chìm không chỉ là một tác phẩm viết về Trường Sa, mà là một lát cắt sống động về đời sống người lính nơi đầu sóng. Bằng lối viết chắt lọc, tiết chế, giàu chất thơ, Trần Đăng Khoa dựng lên một Trường Sa vừa khắc nghiệt vừa rất đỗi đời thường – nơi những con người bình dị lặng thầm giữ gìn phần lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc. Đọc Đảo chìm, ta không chỉ gặp văn chương, mà còn chạm vào một phần sự thật – được kể bằng trải nghiệm, ký ức và tình yêu biển đảo sâu sắc.

Đọc xong, tôi có một cảm giác lạ: hơi… mất tự tin. Lâu nay mình cũng có viết ít nhiều về biển, nhưng văn Trần Đăng Khoa về biển lại “như không viết”. Câu ngắn, chữ ít, đọc nhanh mà dư âm còn lại rất lâu. Có đoạn ngắn đến mức tưởng như chưa kịp bắt đầu. Sự kiệm lời ấy ban đầu khiến tôi băn khoăn, rồi dần hiểu: ở ngoài đảo, nước ngọt phải chắt chiu từng giọt, thì chữ nghĩa cũng không thể phung phí.

Điều đáng quý của Đảo chìm là không cố đẩy cảm xúc lên cao trào. Tác phẩm không hô hào, không lên giọng, mà để người đọc tự lặng đi. Khép lại trang sách, đọng lại là một nỗi thương rất thật – thương những người lính đảo, đến mức ngay cả khi ngồi giữa thành phố, cũng thấy lòng mình chùng xuống.

Tôi cũng nhận ra một thiếu sót của mình: một cuốn sách đáng đọc như thế mà đã không tìm đọc sớm hơn, kể cả khi viết ký họa thơ về Trần Đăng Khoa. Thậm chí, trước khi in tập 102 mảnh ghép văn nhân (2017), chính tác giả đã lưu ý bổ sung Đảo chìm vào danh mục tác phẩm, mà tôi vẫn chưa kịp tìm hiểu. Nay xin được “chuộc lỗi” bằng việc cập nhật lại bài ký họa, đồng thời sửa một chi tiết nhỏ: từ “Chơi với Vàng với Vện” thành “Chơi với Giun với Vện”. Một chữ thôi, nhưng làm câu thơ gần hơn với chất thôn quê – và cũng gần hơn với chính ký ức của mình.

TRẦN ĐĂNG KHOA

(Ký họa)
 

Từ góc sân nhà em
Chơi với Giun với Vện
Ăn hạt gạo làng ta
Lớn lên thành lính biển.
 

Khúc hát người anh hùng
Vẫn còn vang vọng mãi
Yêu bạn, họa chân dung
Quý tài, mời đối thoại.
 

Xa nước, học nghề văn^(*)
Thương đảo chìm canh biển
Đợi mưa đảo Sinh Tồn
Như mong người yêu đến.
 

Thần đồng nay làm quan
Vẫn em em bác bác
Dáng chú Cuội nông dân
Mà hoạt ngôn – hóm – sắc!
 

Viết: 22/12/2016 – Sửa: 6/4/2026
Nguyên Hùng

^(*) Trường viết văn mang tên