Trong bối cảnh sắp xếp, quy hoạch hệ thống báo chí hiện nay, câu chuyện duy trì một diễn đàn báo chí chính thức của giới văn nghệ sĩ Thành phố Hồ Chí Minh đang thu hút sự quan tâm của nhiều người cầm bút. Bài viết của nhà văn Trần Thế Tuyển không chỉ là tiếng nói bảo vệ một cơ quan báo chí văn nghệ, mà còn là lời nhắc về vai trò của hạ tầng tinh thần trong sự phát triển bền vững của một đô thị văn hóa lớn.

Đại tá nhà văn TRẦN THẾ TUYỂN

Thành phố Hồ Chí Minh từ lâu được xác định là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học và giáo dục lớn nhất cả nước. Đây cũng là một trong những cái nôi của đời sống văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại, nơi hội tụ nhiều thế hệ văn nghệ sĩ tên tuổi thuộc các lĩnh vực văn học, âm nhạc, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu, điện ảnh, kiến trúc, múa và văn nghệ dân gian.

Minh họa: AI

Trải qua nhiều thập niên xây dựng và phát triển, đội ngũ văn nghệ sĩ thành phố không chỉ góp phần tạo dựng bản sắc văn hóa của đô thị mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn có những đóng góp quan trọng đối với nền văn học nghệ thuật nước nhà. Từ thực tiễn đó, sự tồn tại của một cơ quan báo chí chính thức làm diễn đàn cho giới văn nghệ sĩ không đơn thuần là nhu cầu nghề nghiệp mà còn là yêu cầu khách quan của đời sống văn hóa xã hội.

Trong nhiều năm qua, Báo Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh đã đảm nhận vai trò đó. Với bề dày truyền thống, uy tín nghề nghiệp và thương hiệu được khẳng định, tờ báo không chỉ là nơi công bố các tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị mà còn là diễn đàn trao đổi học thuật, phản biện xã hội, phát hiện và bồi dưỡng tài năng mới, góp phần định hướng thẩm mỹ cho công chúng.

Tuy nhiên, theo phương án sắp xếp, quy hoạch hệ thống báo chí hiện nay, giới văn nghệ sĩ Thành phố Hồ Chí Minh có nguy cơ không còn một cơ quan báo chí chính thức mà chỉ còn hình thức bản tin nội bộ. Nếu điều này xảy ra, sẽ tạo nên một khoảng trống đáng kể trong đời sống văn hóa nghệ thuật của thành phố cũng như cả khu vực phía Nam.

Về phương diện lý luận, văn học nghệ thuật là một bộ phận đặc biệt của nền văn hóa dân tộc; báo chí văn nghệ là công cụ quan trọng để quảng bá, bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa. Một đô thị văn hóa lớn muốn phát triển bền vững không chỉ cần hạ tầng kinh tế mà còn phải có hạ tầng tinh thần tương xứng. Diễn đàn của giới văn nghệ sĩ chính là một bộ phận của hạ tầng tinh thần ấy.

Về phương diện thực tiễn, hiện nay Thành phố Hồ Chí Minh tập trung hàng nghìn văn nghệ sĩ chuyên nghiệp và không chuyên; là nơi tổ chức phần lớn các hoạt động văn hóa nghệ thuật lớn của cả nước; là địa bàn có nhu cầu rất cao về sáng tạo, quảng bá, trao đổi và phản biện văn hóa. Việc không có một cơ quan báo chí chính thức của giới văn nghệ sĩ sẽ hạn chế đáng kể khả năng tập hợp lực lượng sáng tạo, lan tỏa các giá trị nhân văn và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức văn nghệ trong công cuộc xây dựng và phát triển thành phố.

Từ những cơ sở trên, chúng tôi trân trọng kiến nghị:

Thứ nhất

Thành phố Hồ Chí Minh cần được quy hoạch và duy trì một diễn đàn báo chí chính thức của giới văn nghệ sĩ, hoạt động với tư cách một cơ quan báo chí đúng nghĩa, không chỉ dừng lại ở hình thức bản tin nội bộ.

Thứ hai

Xây dựng cơ chế đặc thù đối với cơ quan báo chí văn học nghệ thuật theo hướng:

Bảo đảm sự lãnh đạo, quản lý chặt chẽ về chính trị và pháp luật;

Nội dung phong phú, chuyên sâu, phản ánh đời sống văn hóa nghệ thuật của thành phố và cả nước;

Mở rộng không gian sáng tạo, tăng cường ứng dụng công nghệ số;

Thực hiện cơ chế tự chủ phù hợp về tài chính.

Thứ ba

Nhà nước và thành phố hỗ trợ hoạt động theo phương thức đặt hàng đối với các chuyên mục, tuyến bài, tác phẩm chất lượng cao, các cuộc thi sáng tác, tọa đàm, hội thảo và sự kiện văn hóa nghệ thuật có ý nghĩa xã hội. Đây là phương thức đã được nhiều quốc gia áp dụng nhằm bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa trong điều kiện kinh tế thị trường.

Thứ tư

Trao quyền và giao trách nhiệm rõ ràng cho Tổng Biên tập trong việc tổ chức bộ máy, sử dụng nhân sự, huy động nguồn lực và thực hiện cơ chế tự chủ tài chính trên cơ sở tuân thủ pháp luật. Khi quyền hạn đi đôi với trách nhiệm, cơ quan báo chí sẽ có điều kiện phát huy tính năng động, sáng tạo và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Thứ năm

Việc xem xét, quyết định mô hình tổ chức cần được tiến hành khẩn trương, không nên kéo dài. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống tinh thần của đội ngũ văn nghệ sĩ và chiến lược lộ phát triển văn hóa của thành phố. Nếu thấy phù hợp, các cơ quan có thẩm quyền nên hoàn tất việc nghiên cứu, quyết định trước thời điểm tháng 7 năm 2026 để bảo đảm tính liên tục trong hoạt động của diễn đàn văn học nghệ thuật thành phố.

Một thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình không thể thiếu tiếng nói của giới văn nghệ sĩ. Một trung tâm văn hóa lớn của cả nước càng không thể thiếu một diễn đàn báo chí chính thức để tập hợp, phát huy và lan tỏa những giá trị chân - thiện - mỹ. Giữ gìn và phát triển một cơ quan báo chí văn học nghệ thuật không chỉ là bảo vệ một tờ báo, mà còn là bảo vệ một thiết chế văn hóa, một không gian sáng tạo và một phần bản sắc của Thành phố Hồ Chí Minh.

Vì vậy, việc duy trì và phát triển diễn đàn báo chí của giới văn nghệ sĩ Thành phố Hồ Chí Minh là việc cần làm ngay, làm quyết liệt và làm với tầm nhìn lâu dài vì tương lai văn hóa của thành phố mang tên Bác.

Tháng 6-2026

TTT