TIN TỨC
icon bar

Phan Ngọc Quang: Đọc bài thơ Thăm lại Khe Sanh

Người đăng: nguyenhung
Ngày đăng: 2022-11-22 12:45:10
mail facebook google pos stwis
558 lượt xem

BẠN BÈ VIẾT VỀ THƠ NGUYÊN HÙNG

PHAN NGỌC QUANG

Tôi không rõ bài Thăm lại Khe Sanh của nhà thơ Nguyên Hùng đăng ở trang văn nghệ nào nhưng vào facebook của tác giả Trương Quang Thứ mới bắt gặp được bài thơ lục bát có 10 câu gọn ghẽ, xinh xắn này. Không quá lời khi nhà thơ họ Trương đưa ra lời trò chuyện với tác giả với nguyên văn: “Bài thơ Thăm lại Khe Sanh rất xúc động, anh ạ”. Tôi chỉ biết tác phẩm là kết quả của chuyến đi về nguồn mang tên Âm vang Trường Sơn do Ban Tuyên giáo Thành ủy TP.HCM tổ chức vào thượng tuần tháng 11 năm nay.

Nguyên Hùng ghi dấu mốc ra đời đứa con tinh thần của mình 10/11 có nghĩa là sau 3 ngày hành trình Âm vang Trường Sơn xuất phát. Không gian bài thơ được gói gọn trong một buổi chiều ở Khe Sanh khi anh thăm lại chiến trường cũ. Nhắc đến Khe Sanh là nhắc về địa danh mang trong mình một thời đạn lửa do quân thù lấy đây làm mục tiêu trọng điểm để hòng cắt đứt mạch máu đường Trường Sơn huyền thoại. Năm 1972 với chiến dịch Lam Sơn, mảnh đất này đã có tên gọi “đồi xay thịt” vì không có biết bao nhiêu người ngã xuống trong Mùa hè đỏ lửa bởi cuộc chiến cam go. Nhớ lại hồi đó khi vừa xong lớp 7, qua đài phát thanh lớp trẻ chúng tôi đã biết đến chiến dịch Anh Cả đỏ, Tia chớp nhiệt đới kinh hoàng. Cách xa Quảng Trị 200 km nhưng quê tôi cũng bị bon cày đạn xới nên năm 1972 học sinh lúc đó được đặc cách tốt nghiệp cấp 2. Người bạn thân nhất của tôi cũng không thể vào học cấp 3 vì cả gia đình bị bom vùi sâu trong lòng đất. Thế nhưng cũng trên mảnh đất này nhiều địa danh đã trở thành niềm tự hào của quân và dân nơi đây bởi những chiến thắng lừng lẫy như Cam Lộ, Phú Ngã, Làng Vây, suối La La, đồi Không Tên... hay tên người vang dội như Bùi Ngọc Đủ, Trần Minh Nghĩa... Chiến dịch Đường 9 Nam Lào chiến thắng đã trở thành câu trả lời mạnh hơn quả đấm thép làm cho quân địch sợ hãi, khiếp run. “Nghe trong ruột đất chiến tranh thét gào”, chỉ có những người thế hệ của tác giả mới hiểu được lời của đất đang thì thầm dưới chân mình như thế. Dù tác giả có tham gia trực tiếp chiến đấu hay không nhưng chiến dịch Mùa hè đỏ lửa tại mặt trận Khe Sanh qua cảm thức của anh tưởng như vẫn nóng rát theo chiều dài thời gian.

Hôm nay, nếu chạy xe dọc đường 9 để ngược lên Lao Bảo thì ta chỉ thấy màu xanh ngút ngàn của cuộc sống mới đã hồi sinh tròn nửa thế kỷ, ít ai nghĩ đến nơi đây là trận chiến địa sinh tử bởi những cuộc giằng co một mất một còn. Phải chăng Nguyên Hùng đã bắt gặp một mảnh bom còn sót lại hay ghé Làng Vây và sân bay Tà Cơn nhìn thấy các loại chiến xa mà anh đã viết được câu thơ đầy gan ruột đó. Đây không chỉ là tâm sự của con người mà còn là tâm sự của đất đai sau 50 năm vẫn quặn lòng vì tiếng súng. Nhưng thật ra, tiếng nói của đất cũng chính là tiếng lòng của con người bởi vì hơn ai hết, nhà thơ đã có một góc nhìn thật tinh tế.

Quê hương nơi nào cũng trải dài màu xanh thái bình nhưng có đến Khe Sanh mới thấy thẳm sâu bên trong màu xanh ấy là tiếng thầm thì của súng bom vẫn đêm đêm vọng về không dứt. Đất Khe Sanh lặng lẽ dấu nỗi đau chiến tranh trong ruột dù trời Hướng Hóa đã rợp cánh chim hòa bình. Có lẽ vì thế mà tác giả đã dùng từ “thét gào” rất đắc địa. Đúng là, chưa dễ lành đâu những vết thương chiến tranh bom đạn. Phải là một nhà thơ có sự nhận diện đúng về gương mặt cuộc chiến và đặc biệt là sự đồng điệu tâm hồn với vật vô tri vô giác như đất, núi, sông, Nguyên Hùng mới lắng nghe và thấu hiểu sâu như thế. Có hiểu đất nơi đây mới biết đất đang dấu mình những đợt sóng gầm về ký ức chiến tranh, lắng nghe được cả tiếng gào thét của thời gian quá vãng. Đến đây nghe một tiếng chim cũng giật mình tưởng tiếng đạn bom từ xưa vọng về trong chiều sâu ký ức. Câu thơ buồn trĩu nặng không chỉ được đặt trong không gian chiều tà mà còn day dứt lòng người bởi âm vang thao thức một thời hoa lửa Đường 9 - Khe Sanh.

Dọc theo Đường 9 – Nam Lào
Cành “cây nhiệt đới” níu cào cửa xe.

Mới đọc 2 câu thơ này có người nghĩ “cây nhiệt đới” là một loại cây rừng ở Hướng Hóa. Nếu thế câu thơ chỉ đơn thuần tả cảnh. Nhưng khi biết đây là một thiết bị điện tử ngày ấy của quân địch thả dọc được mòn để phát hiện sự chi viện của hậu phương miền Bắc đối với tiền tuyến thì mới thấy độ liên tưởng tinh tế của nhà thơ. Bây giờ “cây nhiệt đới” chỉ có trong viện bảo tàng nhưng Nguyên Hùng vẫn cảm thấy còn có đâu đó trong núi rừng Khe Sanh. “Tên chỉ điểm” lợi hại này đã một thời là nỗi kinh hoàng của đường dây tiếp vận Trường Sơn vì không ít mục tiêu bị phát hiện. Nhìn cành khô vương quẹt vào xe mà anh đã có cảm nhận sâu về nỗi kinh hoàng mà chiến tranh đã để lại sau nửa thế kỷ. Khuôn mặt chiến tranh không còn nhưng bóng dáng của nó vẫn lẩn quất đâu đâu trong một thế hệ cầm súng khi thăm lại nơi xưa. Bài thơ không có nhiều từ đắt giá nhưng cùng với nhãn tự “thét gào” ở câu 2 và “níu cào” câu 4 thì có thể nhận diện được rất rõ “cửa sổ tâm hồn” của bài thơ này. Tưởng lên xe để đón gió hòa bình ai ngờ dư âm của chiến tranh vẫn còn bám đuổi mãi. Đó không chỉ là sự níu cào của “cành cây nhiệt đới” tinh ma mà đó là sự níu cào của nỗi đau rách da rách thịt mà chiến tranh cứ để lại.


Ông Lâm Hữu Đức, TP Văn hóa Văn nghệ - Ban Tuyên giáo Thành ủy, nói về tác dụng của "cây nhiệt đới" trong dự án "Hàng rào điện tử McNamara" trước các nghệ sĩ trẻ Đoàn VNS TPHCM tham quan Bảo tàng sân bay Tà Cơn. Ảnh: N.H.

Đến làng Vây bỗng được nghe
“Lính tăng” trai gái múa xòe hát ca.

Phải đến 2 khổ thơ tiếp này, sự ám ảnh của chiến tranh mới được làm mờ. Làng Vây nằm trên đồi cao bên hông đường 9 từ xa đã thấy một chiến xa nằm ngủ tưởng như không bao giờ biết tỉnh giấc. 2 khổ đầu tuy không phải bức hình chết nhưng phải chờ đến khổ 3 mới nghe được lời thơ cất tiếng bởi các âm thanh rộn rã. Đó là lời của bài hát vui chiến thắng một thời vang dội như: Nghe tiếng pháo Khe Sanh, Tiếng hát trên đường quê hương, Con suối La La, Tiếng đàn Ta Lư... ngất ngây đất trời.

Năm nay hành trình “Âm vang Trường Sơn” về với Khe Sanh vô cùng ý nghĩa sau nửa thế kỷ đứng từ hiện tại oai phong để nhìn về quá khứ oai hùng. Có cái mất đi nhưng có những cái mãi trường tồn không những đáng tự hào mà còn ngưỡng vọng. “Đạn bom ngày ấy đã xa/ Máu xương đồng đội, thịt da hóa trầm”. Tưởng như đến đây tác giả mới rứt ra khỏi được dư ba cuộc chiến. Thắp nén nhang lên từng mộ chí, nhà thơ nghe thoảng mùi trầm lan tỏa khắp nơi. Mùi hương đó không chỉ chưng cất từ trầm quý mà còn tỏa khói vinh quang từ những vong linh của người đã khuất bởi màu cờ giải phóng. Như nhà thơ Tố Hữu từng ngợi ca: “Máu của các anh không uổng/ Sẽ tan trên đồng ruộng Việt Nam”. Dù nằm sâu trong lòng đất mẹ nhưng các anh đã mãn nguyện vì góp xương máu mình làm nên hình hài non sông vẹn tròn. Trong con mắt nhà thơ, máu xương, thịt da đồng đội đã hóa thành bảo vật của quốc gia vô giá. Cảm ơn Nguyên Hùng đã nói hộ lòng tôi và của hàng triệu triệu người con đất Việt khi cúi đầu nhớ về những anh hùng chỉ còn lại tên trên bia mộ. Ghi công ơn liệt sĩ, trả nghĩa nhớ nguồn bằng một câu thơ cũng thật quý biết bao.

Chỉ còn bóng mẹ lặng câm
Ngước nhìn mai nở âm thầm trước sân
.

Dòng cảm xúc như bị chùng xuống khi đọc tiếp 2 câu cuối. Đã nhắc người chiến sĩ thì không thể không nhắc đến những người mẹ đã sinh ra anh. Cả khổ thơ vẫn không hề có một câu đối thoại nên dòng thơ cứ lặng lẽ im lìm trôi. Câu thơ không hề kể lể nhiều nhưng đọc đến đây mới thấy nỗi đau vẫn cứ day dứt khôn nguôi. Nỗi đau càng nhân gấp bội khi soi chiếu vào những trái tim người mẹ. Câu thơ gợi một không gian hoàng hôn buồn không rõ mặt người không một lời lên tiếng nhưng bao trùm lên trên đó là nỗi đau đoạn trường của những bà mẹ mất con vì hạnh phúc cho người khác. Nhà thơ đã đứng ở một góc nhìn khác sâu thẳm hơn để thấy được nỗi đau của những bà mẹ Việt Nam anh hùng dám hiến dâng những núm ruột yêu thương của mình mong chờ ngày thống nhất. Kết thơ buồn nhưng không bi lụy vì đó là hình ảnh mẹ già “Ngước nhìn mai nở âm thầm trước sân”. Thiên nhiên, hoa cỏ như đồng cảm với lòng người, dù nở hoa xinh nhưng cây mai vẫn lặng lẽ âm thầm như bóng mẹ đứng bên cạnh. Mẹ bớt cô đơn hơn vì hoa vẫn nở khi mỗi mùa, niềm hy vọng cuộc đời vẫn thắp sáng trên những nụ hoa vàng như lửa. Đó cũng là sắc vàng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng đã được nhà thơ tô đậm dưới ngòi bút lạc quan của mình.

P. N.Q.

Đến Làng Vây bỗng được nghe
“Lính tăng” trai gái múa xòe hát ca.

Mời đọc bài liên quan: Một bài thơ, hai bài bình sâu sắc

Bình luận

  • avatar comment
    2022-11-19 18:04:09
    "Đạn bom ngày ấy đã xa/ Máu xương đồng đội, thịt da hóa trầm "Đến làng Vây bỗng được nghe/ “Lính tăng” trai gái múa xòe hát ca”. Lục bát mà anh NH viết quá tài Người chết cũng để lại cho cuộc đời hôm nay hương trầm trên mảnh đất chứa đầy đạn lửa Hai khổ sau tôi tải về vì lâu nay nói đến Khe Xanh người ta nói ngay đến sự khốc liệt, đến đạn bom chết chóc . nhưng tôi kg ngờ lại có cảnh múa hát giữa chốn nồi da nấu thịt này Đến làng Vây bỗng được nghe/ “Lính tăng” trai gái múa xòe hát ca”. Thật bất ngờ anh NH thân mến của tôi
  • avatar comment
    Nguyên Hùng
    2022-11-19 18:15:59
    Hai khổ sau tôi tải về vì lâu nay nói đến Khe Xanh người ta nói ngay đến sự khốc liệt, đến đạn bom chết chóc, nhưng tôi kg ngờ lại có cảnh múa hát giữa chốn nồi da nấu thịt này "Đến làng Vây bỗng được nghe/ “Lính tăng” trai gái múa xòe hát ca”// Hai câu này là tả thực cảnh các nghệ sĩ trẻ đứng bên chiếc xe tăng (ngày xưa ta gọi là xe tăng, nhưng thực chất chỉ là xe thiết giáp) để cùng múa hát các bài hát của một thời, kể cả bài "5 anh em trên một chiếc xe tăng". Chả là trận đánh Làng Vây là chiến công oanh liệt của lực lượng xe tăng hơn nửa thế kỷ trước.// Cảm ơn người anh em đã đọc và dành thiện cảm cho bài thơ nhỏ này.
  • avatar comment
    Sayhpl
    2022-12-02 17:42:15
    buy avodart 0.5mg online cheap ondansetron cheap buy zofran 8mg generic
  • avatar comment
    Pjxhll
    2022-12-04 01:25:12
    order spironolactone 100mg pills buy spironolactone 25mg generic order diflucan 100mg generic
  • avatar comment
    Whizew
    2022-12-05 08:45:08
    brand acillin erythromycin without prescription brand erythromycin 500mg
  • avatar comment
    Zsbdvr
    2022-12-07 23:37:51
    suhagra generic sildenafil citrate estrace 1mg tablet
  • avatar comment
    Pnricj
    2022-12-09 05:36:16
    cheap lamotrigine 50mg buy prazosin 1mg generic tretinoin cream uk
  • avatar comment
    Pxcljs
    2022-12-10 10:29:20
    buy tadalafil online cheap voltaren 100mg without prescription order generic voltaren 50mg
  • avatar comment
    Fcygal
    2022-12-11 09:46:30
    buy accutane 10mg buy amoxil 250mg sale order zithromax 500mg generic
  • avatar comment
    Yysqia
    2022-12-11 15:45:57
    buy indocin 50mg without prescription purchase indomethacin without prescription order trimox pill
  • avatar comment
    Moioki
    2022-12-12 22:36:46
    tadalafil 5mg sale ed pills online pharmacy purchase viagra pills
  • avatar comment
    Lgepys
    2022-12-13 02:54:50
    purchase arimidex sale cheap arimidex buy viagra tablets
  • avatar comment
    Buudgp
    2022-12-14 05:01:21
    tadalafil sans ordonnance en france vrai tadalafil 40mg prix sildenafil 200mg generique pas cher
  • avatar comment
    Exwlcn
    2022-12-14 06:34:22
    deltasone 20mg usa cialis samples order viagra 50mg generic
  • avatar comment
    Wtjoms
    2022-12-15 17:59:46
    tadalafil 10mg generika tadalafil 5mg kaufen ohne rezept sildenafil 100mg kaufen ohne rezept
  • avatar comment
    Ujjrvd
    2022-12-16 21:36:59
    modafinil oral Cialis free samples acetazolamide 250 mg canada
  • avatar comment
    Ribdlt
    2022-12-17 09:52:52
    buy doxycycline for sale order levitra 20mg online oral furosemide 100mg
  • avatar comment
    Vvhnso
    2022-12-17 18:39:45
    ramipril 10mg price ramipril 5mg without prescription oral astelin 10 ml
  • avatar comment
    Iwwthc
    2022-12-18 13:02:57
    clonidine canada purchase catapres generic buy spiriva 9mcg without prescription
  • avatar comment
    Gfvyzo
    2022-12-18 22:49:56
    buspirone 5mg usa ditropan uk oxybutynin cost

Để lại comment

Bài viết liên quan

Xem thêm
Lê Văn Nghĩa trong cõi nhớ Sài Gòn
Hai cuốn truyện trào phúng về điệp viên Không Không Thấy – một nhân vật hấp dẫn của Lê Văn Nghĩa – vừa rời bàn biên tập để đưa tới nhà in. Một luận văn thạc sĩ nghiên cứu về tác phẩm của anh cũng đang triển khai. Vậy mà Lê Văn Nghĩa không chờ được, đã vội ra đi…
Xem thêm
Để người với người mãi yêu nhau
Với Nguyên Hùng đây là tập thơ thứ sáu, với tôi lại là thi phẩm thứ hai được nhà thơ tặng sau “102 mảnh ghép văn nhân” mà tôi may mắn được tác giả cho góp mặt, dù lúc đó tôi chưa gặp người bạn văn chương này mà chỉ mới biết nhau qua Facebook.
Xem thêm
Sài Gòn ơi! Đau đáu một nỗi niềm
Rất nhiều “mĩ từ” dành cho Sài Gòn trong những ngày nơi đây trở thành tâm dịch Covid-19: “Sài Gòn đau”, “Sài Gòn bệnh”… riêng tôi lại cảm nhận một nỗi niềm lo lắng không yên, bởi nơi đó tôi có nhiều người thân thương ruột thịt, nhiều bạn bè và cả những người tôi không quen nhưng cảm nhận về sự thân thiện và cởi mở của “người Sài Gòn” đã khiến lòng mình đau đáu… Sáng nay, vẫn những con số, hôm qua và những ngày trước vẫn những con số, những hình ảnh, những khu phố giăng dây… Em tôi nói, em đã phải đi xét nghiệm đến mấy lần mỗi khi nơi em ở có người nhiễm bệnh Covid-19. Bất chợt bắt gặp bài thơ “Gửi Sài Gòn” của nhà thơ Từ Kế Tường, tôi như bắt gặp sự đồng cảm, nỗi niềm.
Xem thêm
Ðạo thơ hay dụng điển?
Lâu nay, “đạo” văn “đạo” thơ vẫn là một câu chuyện dài bất tận không có hồi kết. Những câu hỏi luôn được đặt ra là: Thế nào là “đạo” (văn, thơ)? Ðâu là giới hạn của việc sử dụng sáng tạo những thành quả của ng
Xem thêm
Văn chương: Ðạo và không đạo?
Những bức tường như số phận chúng ta, bài thơ sáng tác năm 2019 của Thanh Thảo (Viết và Đọc mùa Đông 2020), với lời đề từ bằng câu thơ của Nguyễn Thụy Kha Nhìn tường nhà chúng ta từng ở lở lói. Buồn lạ. Thi sĩ cảm hứng từ câu thơ của người khác, tạo ra một không khí những bức tường hữu hình và vô hình của đời mình, riêng mình. Bức tường thời gian, và giới hạn…
Xem thêm
Yêu như là biển nhớ một mùa trăng
Tôi biết đến thơ Nguyên Hùng thật tình cờ qua âm nhạc của Lê An Tuyên. Và thơ anh, cứ thế cuốn tôi đi, qua những bến bờ yêu như biển chiều gợi nhớ, tựa đêm trăng lấp lánh, sóng xôn xao...
Xem thêm
Trời triệu năm cứ xanh - Mây triệu năm cứ bạc
Thơ Nguyên Hùng đằm thắm và duyên.
Xem thêm
Nguyên Hùng với ‘108 đoản khúc thơ’ không rủ yêu mà ai cũng say đắm
Thơ bốn câu lời ít ý nhiều, sâu xa, có khi gây bất ngờ cho cảm xúc người đọc, đang được nhà thơ Nguyên Hùng khai thác triệt để.
Xem thêm
108 đoản khúc thơ Nguyên Hùng
Thơ là tiếng nói tình cảm, tình cảm trong thơ gắn trực tiếp với chủ thể sáng tạo
Xem thêm
Những quả thơ của Ngọc Lê Ninh
Thực tế sáng tác thơ ca cho thấy, với một tác giả bất kỳ, tập thơ ra sau chưa hẳn đã vượt được “cái” ra trước.
Xem thêm
Dấu chân lục bát lần về nẻo yêu
Nếu ở ba tập trước Thơ Nguyên Hùng đa dạng với nhiều thể loại và được mở rộng với nhiều chủ đề từ tình yêu quê hương đất nước đến cảm thông với mỗi phận người đã từng quen thân,
Xem thêm
Bài thơ tôi yêu thích
Trước mùa nước đỏ sông Tiền, trước cuộc sống lam lũ vất vả của người dân nơi miệt đồng bằng Cửu Long, trái tim tác giả lại nhớ về một nơi xa lắm, nơi mà sông Hồng dâng trong ngực,
Xem thêm
Sóng không từ biển, sóng từ lòng anh
Tôi chưa gặp Nguyên Hùng, chỉ được đọc anh trên trang blog.
Xem thêm
Vẻ đẹp đàn bà trong thơ Trần Mai Hường
Mây mưa với chữ (NXB Hội Nhà văn, 2020) là tập thơ thứ 8 của nhà thơ Trần Mai Hường.
Xem thêm
Nồng ấm tình quê trong Tết lạnh xứ người
Tết này em có lạnh khôngHai mươi năm vẫn mùa đông xứ người
Xem thêm
Tình yêu mang phận cỏ và những khắc khoải tận cùng xanh
Đừng trôi nữa tình yêu mang phận cỏ nói cho cùng, là tập thơ của những khát vọng được níu giữ, được đáp đền.
Xem thêm
“Thế giới xô lệch” và những góc tiếp cận
Đến nay (2019) Thế giới xô lệch của nhà văn Bích Ngân đã xuất bản được 10 năm (tháng 12.2009
Xem thêm
Hoàng Quỳnh Anh: Viết về bạn bè, nhưng anh lại nói đúng con người mình!
Tôi biết Nguyên Hùng mới 3 năm. Nhưng như người ta nói: “Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ”
Xem thêm
Sóng trong thơ Nguyên Hùng
Mời quý vị và các bạn đọc bài viết ngắn của nữ nhạc sĩ về tập thơ Sóng không từ biển là tập thơ cùng tên với ca khúc của Lê An Tuyên – Nguyên Hùng.
Xem thêm
Một số đặc điểm ngôn ngữ ca dao - dân ca Nam Bộ
Ca dao Nam Bộ nói riêng, cả nước nói chung, là những tượng đài bất hủ về tâm hồn, trái tim, tài năng của nhân dân.
Xem thêm