KỲ 12

Sau một vài kỳ Bàn tròn Văn học được đốt nóng lên gần bằng… lò của bác Tổng, kỳ này chúng ta sẽ nghe một tiếng nói khác – nhẹ nhàng, hài hước, nhưng không kém phần sắc sảo (một dạng né tránh mọi tranh cãi đúng – sai bằng giọng điệu tự trào). Nhà báo Nguyễn Quốc Việt – “gã báo bổ 30 năm” tự nhận là ngoại đạo văn chương – đã nhập cuộc “cãi nhau dữ thần” quanh truyện ngắn Trăm Ngàn bằng một bài viết pha giọng tưng tửng miền Nam, vừa thiệt tình vừa hóm.

Không tranh luận phải – trái, không xét đúng – sai, anh chỉ trò chuyện thân mật như đang cầm chén trà (à quên, “ly trà” chứ không phải “chén trà”!) với bạn đọc về chuyện phương ngữ lộn xộn, giọng văn chắp vá, và những lớp lang nhân vật trong truyện nghe cứ… “sến sến” sao đó. Nhưng anh cũng không quên dành thiện cảm cho tác giả trẻ khả ái– người vẫn giữ được tình yêu với con chữ giữa thời buổi mà “cái điện thoại giết chết quyển sách”.

Một bài viết dễ thương, đúng chất “báo bổ”, và cũng là một dư vị khác lạ góp vào mâm Bàn tròn lần này – nơi mà mỗi tiếng nói đều có giá trị khi được gửi gắm với tinh thần xây dựng và vì văn chương một cách chân thành.

Bài viết copy từ một status không có tên và chúng tôi xin tạm đặt tên cho nó dựa vào ý của một câu trong bài.

AI MÊ CỨ MÊ, CÒN GÃ THÌ HỔNG MÊ TRUYỆN NÀY!

Nhà báo NGUYỄN QUỐC VIỆT

Tình thiệt, chỉ khi ngó thấy quần hùng văn nhơn thi sĩ cãi nhau dữ thần truyện ngắn Trăm Ngàn, gã mới tìm đọc thử tác phẩm của Ngô Tú Ngân được trao giải nhì, giải cao nhứt Cuộc thi truyện ngắn báo Văn Nghệ 2022-2024.

Đầu tiên, xin thưa là gã ngoại đạo văn học. Nghề báo bổ 30 năm cuốn gã quan tâm chuyện thiệt, hổng còn thời gian cho hư cấu. Gã đọc thì đọc sách hồi ký, lịch sử, văn hóa, chánh trị, biên khảo, du khảo này nọ, nên những góp ý của gã cho Trăm Ngàn hổng dám tranh luận đúng – sai.

Thứ nhứt, luồng ý kiến cho rằng tác giả viết từ ngữ hổ lốn, cố xài từ miền Nam (gắng đậm đặc Tây Nam Bộ) nhưng lại lẫn lộn từ miền ngoài. Thiển ý gã là thời nay cũng không nên soi quá chuyện này, thời cái điện thoại di dộng và truyền hình đại chúng đã làm lẫn lộn từ ngữ như cái lẩu bò lại thêm thịt gà, lòng heo, đậu hũ hầm bà làng. Người miền Nam nói lộn từ miền Bắc và ngược lại nhiều binh thiên. Có lần gã tròn mắt nghe cô bạn gái tận Thái Nguyên nói từ “sanh đẻ”, và cũng nhiều lần gã nghe bạn bè miền Tây chỉ đường “mày rẽ phải vào quán nhậu” chớ hổng phải là quẹo như thời tía má gì hết trọi …

Phương ngữ lộn tùng phèo, nhưng nghe riết đâm quen, bởi cái tóp tóp trên mạng vừa có cảnh anh trai miền Nam tỏ tình “tui thương cưng” lại đến cảnh cô nàng Hà thành “đừng có mà điêu, em chả tin”. Ngay VTV phát cả nước cũng binh thiên chương trình vừa giọng Nam lại đến giọng Bắc ngay đó. Bởi vậy nên cô gái U Minh giờ cũng nhiều khi nói lộn từ miền Bắc vào câu khét lẹt phương ngữ miệt cuối nước.

Ba điều bốn chuyện rề rà là vậy, gã nghĩ có thể chấp nhận sự lẫn lộn phương ngữ thời nay, nhưng truyện ngắn Trăm Ngàn lại có những chỗ … lộn quá lộn nên cũng dị thiệt dị. Kiểu như viết “tay cầm chén trà”, rồi “huyên thiên”, “động viên” … này nọ. Gã đi lung tung miền Nam, nhậu nhẹt, trà lá đủ kiểu nhưng chưa thấy ai nói “chén trà”, mà lỡ ai đó có xin chén trà thì bảo đảm sắp nhỏ sẽ bưng cái … chén ăn cơm lên thiệt đó đa. Rồi còn “huyên thiên” (hay thuyên) cũng là từ cực hiếm với giọng cứng của các nhân vật miền Tây mà tác giả cố ý xây dựng ngôn ngữ. Rồi trời thần ơi, còn thêm từ “động viên” nữa, cái từ rất … chính trị viên ở miền Bắc mà mấy ông miền Tây dân dã hổng xài đâu nghe.

Như trên gã viết thời nay có thể lẫn lộn từ ngữ, nhưng tác giả đã cố dụng công xài từ miền Tây kiểu “lung dữ”, “đó đa”, "nhơn nghĩa" thì đừng ngay dưới lại viết “chén trà, “một chốc”, “huyên thiên”, phải chi cứ viết bình thường như ly trà, một chút, nhiều chuyện ... có ưng tai hạp miệng hơn không?

TS Hà Thanh Vân hơi gắt khi chê cách dùng từ, nhưng bà cũng có lý.

Về nội dung thì thôi, gã xin hổng bàn. Thứ nhứt, truyện thì mỗi người mỗi cảm khác nhau. Có người khoái “Trăm năm cô đơn”, nhưng có kẻ lại ghiền “Xin lỗi em chỉ là con đĩ”. Thứ hai là gã hổng biết cuộc thi này được bao nhiêu truyện gửi tới để so sánh hay – dở. Ban giám khảo chỉ chấm giải nhì mà hổng giải nhứt là chắc cũng có ý rồi.

Cá nhân gã thì hổng mê truyện này (còn ai mê cứ mê nghe). Với gã, nội dung hơi thường, thậm chí hơi sến, lớp lang câu chuyện lấy bối cảnh đoàn gánh hát đã cũ quá cũ. Rồi các câu thoại của nhân vật nữa, tác giả muốn nhét đâu thì nhét, không theo nguyên tắc thể hiện văn học gì hết trơn. Cỡ báo bổ như gã viết phây búc chơi chơi thì được, nhưng tờ báo chuyên văn học mà chấm giải cao thì …

Nhưng mà thôi, tình thiệt tất cả lời trên của gã chỉ là thiển ý cá nhân mang tính xây dựng. Gã vẫn rất mến cô tác giả thời nay đang mần ăn ở tập đoàn bự gì đó vẫn mê chữ nghĩa, vẫn chịu khó ngồi trải lòng trước máy tính. Thiệt, hiếm và quý dữ lắm trong thời buổi cái điện thoại giết chết quyển sách này.

Chúc bạn tiếp tục mê viết và thành công hơn. Lời gã góp ý, nghe được gì thì nghe, hổng nghe được cứ liệng bà xuống sông Tiền cho con cá bông lau nó chơi.

_______

PS, à trên đây gã có lộn từ Nam - Bắc, xin đừng rầy rà. Ba mẹ gã quê miền Bắc, nhưng gã sanh đất Nam, và gã có 108 kỷ niệm khó kể với cả mỹ nhân đất Bắc lẫn mỹ nhơn trời Nam.