TIN TỨC
icon bar

Nhà thơ Lê Quốc Hán: Cho ta nhặt lại cái ngày đầu tiên

Người đăng: nguyenhung
Ngày đăng: 2022-11-19 17:36:35
mail facebook google pos stwis
468 lượt xem

NGÔ ĐỨC HÀNH

Lê Quốc Hán từng có hai câu thơ: “Trái đất ơi ngược vòng quay/ Cho ta nhặt lại cái ngày đầu tiên…”, mặc dù đã lên “chức ông” nhưng “cái ngày đầu tiên” luôn ngập trái tim ông. Ông như kẻ rón rén đến ngôi đền thiêng thi ca…

Nhà thơ Lê Quốc Hán tạng nội tâm, xa lạ với ồn ào. Gặp ông, tôi nghĩ: “Ông này dạy toán, thơ không phải dạng vừa đâu”…

1. Tất nhiên, không dễ nhận ra. Lê Quốc Hán thuộc dòng họ Lê Hữu (Xa Lang, Sơn Tân), một dòng họ trí thức yêu nước. Cố nội ông đậu cử nhân, từng tham gia phong trào Cần Vương của cụ Phan Đình Phùng. Trong dòng họ có “Lê Bình bất tử”, một thời từng được đặt tên cho trường và đường ở thị xã Hà Tĩnh.

Ông sinh năm 1949, ở làng Dinh Cầu, nay là xóm Châu Long, xã Kỳ Châu, huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh. Đây là làng công giáo toàn tòng. Cái tuổi Kỷ Sửu của ông “Mệnh Hỏa – Thích Lịch Hỏa – Lửa sấm sét”, trầm lắng, không ưa ồn ào nhưng cũng ngang ngạnh ra trò. Có lẽ thế, nên thường Kỷ Sửu “kiếm ăn” vất vả. Kỳ Anh thuở ấy lấy đâu ra lắm cỏ mà “gặm”, tôi đùa ông thế.

Nhà thơ Lê Quốc Hán bảo lúc còn nhỏ, ông học giỏi toán nhưng dốt văn. Sau nhờ gặp các thầy dạy văn giỏi (Phan Công Thi ở cấp 2, Trần Ninh ở cấp 3) mới biết học văn. Ấy vậy mà ông từng ba lần đạt giải nhất học sinh giỏi văn tỉnh Hà Tĩnh (lớp 6, lớp 7 và lớp 9).

Cái thời “tư duy thành phần” làm khổ ông. Cả hai lần chính quyền xã đều không chuyển hộ khẩu cho đi học chuyên toán Đại học Tổng hợp Hà Nội dù vượt điểm tối đa (20,5/20). Không một lời giải thích. “Lý lịch” Lê Quốc Hán được chính quyền “thêu dệt”. Ông không nản chí. Lớp 9, ông đoạt giải Nhất học sinh giỏi của tỉnh cả hai môn văn – toán, và đoạt giải Nhất cuộc thi do Báo Toán học & Tuổi trẻ tổ chức. Lớp 10, ông dự thi học sinh giỏi tỉnh toán và văn, bài làm tốt nhưng không được chấm. “Chính xác hơn: kết quả không được công bố”, ông dằn lòng, hoài niệm. “Mầm tài năng” Lê Quốc Hán bị “vặt”.

Sau khi tốt nghiệp phổ thông với bằng ưu, năm 1969, Lê Quốc Hán trở thành giáo viên dạy giỏi đào tạo các thế hệ học trò quê hương.

Sau này, nhờ Giáo sư Lê Văn Thiêm, lúc đó là Chủ tịch Hội Toán học và Viện trưởng Viện Toán học Việt Nam và ông Nguyễn Tiến Chương, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Hà Tĩnh giúp đỡ, thầy giáo Lê Quốc Hán mới được vào học Khoa toán Đại học Sư phạm Vinh không phải qua kỳ thi chung. Ông học giỏi, 4 năm đạt danh hiệu học sinh ưu tú và thi tốt nghiệp đoạt thủ khoa (trong đó ba môn toán đều đạt điểm 10 tối đa), được giữ lại học “sau đại học” 2 năm rồi được về làm cán bộ giảng dạy bộ môn đại số, khoa Toán, Đại học Vinh. Ông bảo vệ thành công luận án Tiến sỹ toán tin năm 1996, lúc ấy đã 47 tuổi. Thời đó vậy là ghê. Năm 2003, Tiến sỹ Lê Quốc Hán được Nhà nước phong học hàm Phó Giáo sư và Nhà giáo Ưu tú.

Con đường đến với đam mê toán học của nhà thơ Lê Quốc Hán gian truân, lận đận, nhưng quả ngọt. Con đường thơ của ông, cũng khác người.


Nhà thơ Lê Quốc Hán bên cuốn sách quốc ngữ đầu tiên tại Nhà thờ Mằng Lăng, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. 

2. Năm 1991, thi ca Việt Nam có những bước chuyển mình vừa hướng về cội nguồn văn hóa dân tộc vừa hướng tới hòa nhập thơ ca nước ngoài. Vốn được người cha truyền cho máu yêu thơ từ nhỏ, thời cấp ba lại được học với thầy Trần Ninh (Hà Quảng), một nhà giáo có tâm hồn thi sĩ nên thuở mười bảy đôi mươi ông có thử làm thơ, Nhưng rồi do “mưu sinh” ông “ly thân” với thơ đến… bẵng 20 năm.

“Đọc các bài thơ trên các báo Văn Nghệ, Tiền Phong thấy hợp tạng mình. Thử làm vài chùm gửi được đăng. Không những vậy còn được chọn vào các Tuyển thơ có giá trị: Tuyển tập thơ lục bát Việt Nam, Nghìn năm thơ tứ tuyệt Việt Nam, Thơ tình bốn phương…”, nhà thơ Lê Quốc Hán tâm sự.

Ngỡ sự đam mê thi ca cũng nhất thời, ngờ đâu lần này Lê Quốc Hán vướng vào sâu quá chẳng gỡ ra, ông bị thi ca “bỏ bùa” ở tuổi hoa niên. Trong khoảng thời gian không dài, Lê Quốc Hán “trình làng”, “Lời khấn nguyện”,“Bến vô cùng”, “Mạc khải”, “Bất biến”, “May”. Về bình thơ, Lê Quốc Hán công bố “Thơ trong ký ức”, “Giao cảm thơ”…2 tập thơ và 1 tập bình thơ, được mấy giải thưởng trong các cuộc thi thơ. Vì vậy cuối năm 2002, ông đã được kết nạp vào Hội Nhà Văn Việt Nam.

Nhà thơ đang có kế hoạch in tập thơ thứ 5. Vào tuổi thất thập cổ lai hy, ông bảo “suối thơ đã cạn”, nên bắt đầu viết hồi ký dưới dạng “tùy văn” (nhớ lại gì, nghĩ được gì, thấy gì viết cái đó). Không ngờ bước đầu khá thành công, bút ký “Chạm ngõ miền Tây” của ông còn được Tạp chí Sông Lam trao tặng thưởng loại A năm 2018.

Tôi là người của làng, gặp Lê Quốc Hán là gặp bóng dáng của làng. Yên ả, thanh bình, không cầu kỳ, hoa mỹ… Là một nhà toán học, tư duy logic nên dễ dàng gặp trong thơ ông những triết lý, những xúc cảm trong lành, hướng thiện, giàu suy tưởng. “Gặp tứ thơ như duyên trời cho, cứ viết, cứ chiêm nghiệm cho mình, từ mình đã. Thành thơ cho mọi người, tính sau”, ông chân thành khi nói về thơ, với người viết hỏi ông về thơ.

Vậy nhưng, Lê Quốc Hán rất cẩn trọng để tìm tòi, tự làm mới mình. Có người gọi ông là “nhà toán học bắc cầu thi ca”. Ông từng nói, “toán học là sản phẩm của trí tuệ, thi ca là sản phẩm của tâm hồn, “một người dù thông thái đến đâu, nếu không có một trái tim biết xúc cảm mãnh liệt cũng không thể trở thành nhà toán học đích thực, và một người dù có tâm hồn nhạy cảm và đa tình đến đâu nếu không có trí tuệ dẫn đường cũng khó trở thành nhà thơ lớn”.

3. “Chập chờn đợi phút thăng hoa/ Câu thơ nối được hồn ta, hồn người”, là hai câu in ở trang đầu cuốn “Giao cảm thơ”, Nhà xuất bản Hội Nhà văn. Chỉ hai câu này đã nói lên được bản chất thực sự của thơ, ấy là sự giao cảm của thơ đối với con người.

Mãi sau này tôi mới được gặp và đọc thơ Lê Quốc Hán. Dẫu muộn nhưng cảm nhận, trong thơ ông có tâm linh và vũ trụ. Nhà thơ lớn Huy Cận từng được Hoài Thanh – Hoài Chân trong “Thi nhân Việt Nam” đánh giá là “nhà thơ của vũ trụ” , với Lê Quốc Hán nhiều người mê thơ nhận ra có “tâm linh và vũ trụ”.

“Thời này có rất nhiều quan niệm về thơ, nhiều nhà thơ dấn thân tìm tòi khác lạ, nhưng tôi thiển nghĩ cuối cùng đồng cảm, đồng điệu và nói như người xưa ý tại ngôn ngoại, lời ít, ý nhiều vẫn là cốt lõi của thơ” – Một lần Lê Quốc Hán giãi bày về quan niệm của mình. “Lâu đài đổ bóng/ Sông trôi/ Nghìn thu thu lại trong đôi mắt gầy” (Nét thu); hay “Ngu ngơ chạm phải ao làng/ Sen chưa kịp hái đã tàn trên tay/ Trái đất ơi ngược vòng quay/ Cho ta nhặt lại cái ngày đầu tiên” (Bài thơ thời gian)… Chỉ mấy câu thơ, Lê Quốc Hán gợi mở bao nhiêu điều, vũ trụ, thời gian, đời người …

Trong một bài viết về thơ Lê Quốc Hán, nhà giáo, nhà thơ, nhà phê bình văn học Hà Quảng cũng nhận định: “Thơ Lê Quốc Hán thuộc dòng thơ hướng nội giầu sắc thái tâm linh, anh giải bày tâm sự nhờ vào ngoại cảnh hay sự kiện. Một không khí hư ảo trùm lên tập thơ …”. “Văn là người”, gặp ông dễ thấy “tinh thần” Lê Quốc Hán trong thơ. Hay nôm na, như cha ông đã nói: “Người sao của chiêm bao là vậy”. Những ký tự trong “chiêm bao thơ” từng người không giống nhau.

Nhà thơ Dương Kỳ Anh, người cùng quê cũng là “người đương thời” cùng Lê Quốc Hán thì cho rằng, đó là cảm thức minh triết. “Đúng hơn là những triết lý mà tác giả cảm nhận được từ cuộc đời vô thường này. Đó là những cảm nhận sâu xa trong sự chiêm nghiệm cuộc sống hàng ngày chứ không phải là triết lý vụn vặt như một số người làm thơ bây giờ đang theo đuổi”, nhà thơ, Dương Kỳ Anh quả quyết.

Với tôi, khi đọc những câu thơ của Lê Quốc Hán: “Muốn tan vào cõi vô thường/ Tiếc chưa đi hết con đường mình đi/ …Hoàng hôn đốt rụi chân trời/ Biết còn đến kịp chính nơi mình tìm…” (Bất lực); “Tưởng rằng ta gặp mình rồi/ Tỉnh ra giấc mộng giữa đời phù du/ Thương thay một trái tim mù/ Phút giây ngộ nhận, nghìn thu vẫn còn…” (Ngộ nhận), ngộ ra câu người xưa nói: thi ca là ngôi đền thiêng!

Nhà thơ quá cố Phạm Ngọc Cảnh, lúc sinh thời một lần nói với tôi: “Người Việt Nam mình lạ lắm, rất ít người không làm nổi một câu thơ. Rất nhiều người biết làm thơ, nhưng trở thành nhà thơ hay không còn phải có “ngôi sao may mắn” rơi vào mình hay không?”. Cách nói của Lê Quốc Hán bình dị hơn: “Làm thơ đã khó, trở thành nhà thơ còn khó hơn lên trời. Thông minh, học rộng ư? Chưa đủ. Giao lưu, từng trải ư? Chưa hẳn đã thành tài. Cái chính là tâm mình phải sáng: Từ trái tim đi ra thì dễ trở vào trái tim …”.

Lê Quốc Hán từng có hai câu thơ: “Trái đất ơi ngược vòng quay/ Cho ta nhặt lại cái ngày đầu tiên…”, mặc dù đã lên “chức ông” nhưng “cái ngày đầu tiên” luôn ngập trái tim ông. Ông như kẻ rón rén đến ngôi đền thiêng thi ca. Ông là con chiên của Chúa 100%, nhưng lại là một “tín đồ” của thơ và toán học.

Nguồn: https://vanvn.vn/

 

 

Bình luận

Để lại comment

Bài viết liên quan

Xem thêm
Quanh một bài thơ đoạt giải gây tranh cãi
Chùm thơ, 3 bài, đã giúp tác giả người Thái Tòng Văn Hân, giành giải B trong cuộc thi thơ Báo Văn Nghệ 2019-2020. Nhưng chính ban giám khảo và người được giải cũng không thể ngờ, một trong ba bài thơ đó lại gây tranh cãi nảy lửa trong dư luận. Đó là bài “Mẹ tôi chửi kẻ trộm”.
Xem thêm
Phải kiêu hãnh làm người!
Người Việt Nam chúng ta, ngay trong ngày hôm nay, nếu không có đủ tự tin kiêu hãnh làm người thì đừng nói có thể làm được bất kỳ điều gì, dù nhỏ nhất như tự bưng bát cơm ăn, tự mặc quần áo, tự giải quyết vấn đề cá nhân lặt vặt mà người khác giới hoặc lú lẫn, hoặc mới sơ sinh cần phải hỗ trợ như một lẽ tất nhiên.
Xem thêm
Bùi Phan Thảo: “Khi đời mình cũng cheo leo đồi dốc”
Giờ đây, quê hương Quảng Trị, đã có nhiều tiếng nói thi ca mới, trẻ trung, hiện đại, đa chiều, thế sự… vừa là kế tục truyền thống, mang hơi thở, nhịp điệu cuộc sống mới hôm nay, tiêu biểu chính là Bùi Phan Thảo, thơ anh đang tạo nhiều âm vang và dư ba trong lòng bạn bè, đồng nghiệp và bạn đọc…
Xem thêm
Một Nhà thơ – Thầy thuốc Nhân dân nặng lòng với chiến dịch phòng chống Covid tại TP.HCM
Một Nhà thơ – Thầy thuốc Nhân dân nặng lòng với chiến dịch phòng chống Covid tại TP.HCM
Xem thêm
Văn học trẻ TPHCM: Chờ đột phá
Tháng 12/2021, Hội Nhà văn Việt Nam dự kiến tổ chức Hội nghị Những người viết văn trẻ toàn quốc lần thứ 10 tại Đà Nẵng. Hiện tại, Hội Nhà văn TP.HCM vừa hoàn tất danh sách đề cử 15 tác giả trẻ gửi ban tổ chức. Đây là cơ hội để nhận diện văn học trẻ của thành phố hiện nay.
Xem thêm
‘Tôi không tin một tác phẩm thiếu thực tế lại chạm được vào cảm xúc con người’
Sau những dự án về biển đảo với những ấn phẩm ra đời song hành cùng các hoạt động xã hội sôi nổi tri ân hậu phương của những người lính Trường Sa, nhà thơ nhà báo Lữ Mai lại tiếp tục đồng hành cùng những cựu chiến binh trong hành trình kiếm tìm đồng đội. Tri ân những anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống nhưng không chỉ có tiếng bom đạn, không chỉ có đau thương mà còn có những cảm xúc ngậm ngùi, hoài niệm trên hành trình đưa hài cốt các anh về đất mẹ. Chư Tan Kra là địa danh đã đi vào lịch sử gắn với những cuộc chiến đẫm máu, nhưng Chư Tan Kra xuất hiện trong thơ Lữ Mai không chỉ là những trận đánh ác liệt, mà còn là một kỉ niệm, nơi tình đồng chí được tôn vinh và sống mãi. Chư Tan Kra mây trắng, tập trường ca mới nhất của chị vừa hoàn thành ngay lập tức đã tạo những hiệu ứng xã hội lan tỏa. Chị cho rằng, thực tế là điều kiện quan trọng để nảy sinh cảm xúc khi viết, chị không tin một tác phẩm thiếu thực tế sẽ chạm đến được cảm xúc của người đọc.
Xem thêm
Nhà văn Lê Văn Nghĩa – sống nghĩa tình, viết nghĩa nhân
Dẫu biết trước ngày nhà văn Lê Văn Nghĩa rời xa chúng ta sẽ không còn lâu. Dẫu biết hơn mười năm qua anh đã kiên cường chống chọi với bạo bệnh. Dẫu biết tình yêu chữ nghĩa mãnh liệt đã giúp anh vượt lên nỗi đau bệnh tật để bền bỉ sáng tác và nhiều quyển sách có giá trị liên tiếp được xuất bản, có những quyển sách được nối bản năm bày lần. Dẫu biết anh đã ở lằn ranh hết sức mong manh giữa sự sống và cái chết. Dẫu biết cuộc đời là hữu hạn…Nhưng, khi tin nhà văn Lê Văn Nghĩa vĩnh viễn ra đi, tôi và bạn bè anh, không chỉ bàng hoàng, tiếc thương, mà còn thấy rõ cái khoảng trống mà một nhà văn sống một cuộc đời nhân nghĩa và viết về nghĩa nhân, để lại.
Xem thêm
Thi sĩ Văn Công Hùng: Gã Pleiku lãng tử
Sau khi tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Huế (1980),
Xem thêm
Bạn văn: Nguyễn Khắc Phê | Nguyễn Quang Lập
Nguyễn Khắc Phê là nhà văn đầu tiên mình gặp trong đời.
Xem thêm
Nhà văn Lê Văn Nghĩa giữa biết cười và dám cười
Nhà văn Lê Văn Nghĩa đã ra đi ở tuổi 68, lúc 22h25’ ngày 25/7 tại TPHCM, vì ung thư di căn.
Xem thêm
Nhớ Nguyễn Khải
Đó cũng là lần đầu tiên mình tin anh Khải khuyên mình chân thành nhất. Trước nay anh nói câu gì mình cũng khả nghi. Anh sống khéo nổi tiếng, chưa chê văn ai nửa câu. Hoặc khen hoặc không chứ chưa bao giờ chê.
Xem thêm
Nhà văn Vũ Hạnh: Ngòi bút tỏa sáng tinh thần văn hóa dân tộc
Nhắc đến Vũ Hạnh, chắc hẳn bạn đọc sẽ nhớ đến tác phẩm vang bóng một thời như Bút máu.
Xem thêm
Bạn văn: Nguyễn Trọng Tạo
Thời đó anh Tạo nổi như cồn, bài thơ Tản mạn thời tôi sống được cả nước bàn tán xôn xao, đó là bài thơ có cái nhìn mới mẻ và xót xa về đất nước. Nhắc đến văn chương thời kì đổi mới không thể không nhắc đến bài thơ này.
Xem thêm
Nguyễn Trường viết về quê hương và người lính
Nhà văn Nguyễn Trường tên thật là Nguyễn Xuân Trường,
Xem thêm
Chúc mừng sinh nhật Lê Thiếu Nhơn
Làm thơ, viết báo, phê bìnhKiêm vai chủ web, một mình một sân
Xem thêm
Lưu Quang Vũ có tin ở hoa hồng?
Thơ và kịch dưới một mái nhà chungĐều bay bổng tài hoa và khát khao, quyết liệt
Xem thêm
Chữ Xuân Quỳnh tự hát
Chữ Xuân Quỳnh tự hátNhư hương quỳnh tự thơm
Xem thêm
Vĩnh biệt Đại tá nhà văn Nguyễn Quốc Trung
Vẫn chân chất đứng bên rừng thốt nốt
Xem thêm
Tô Nhuận Vĩ dưới ngòi bút Nguyễn Quang Lập
Anh em lâu ngày gặp nhau không khỏi có chút ngậm ngùi. Ở Huế nhiều người yêu quí mình
Xem thêm
Khi nhà văn Triệu Xuân trình diễn thơ
Nhà văn Triệu Xuân đọc thơ Chế Lan Viên trong bệnh viện
Xem thêm