Sau mười tập thơ và trường ca đã xuất bản, nhà thơ Đặng Bá Tiến đang chuẩn bị ra mắt tập Lời chiêng, mang đậm nắng gió và hơi thở Tây Nguyên. Trong bài “Ba con mắt nghệ thuật, một tấm lòng Tây Nguyên”, Nguyên Hùng có viết:

“Đọc Lời chiêng, có thể nhận ra trong mỗi bài thơ dường như vẫn có một nhà báo đang lắng nghe những biến động của đời sống và một nghệ sĩ nhiếp ảnh đang tìm góc nhìn, khuôn hình, ánh sáng. Ngược lại, phía sau những trang báo và bức ảnh của Đặng Bá Tiến hẳn vẫn luôn có một hồn thơ âm thầm nhìn ra phần khuất lấp của cảnh vật và con người. Ba tư cách sáng tạo ấy bổ sung cho nhau, khiến thơ ông vừa có chất liệu hiện thực, vừa giàu đường nét, màu sắc, lại thường ẩn chứa một câu hỏi về số phận của đất, rừng và con người”.

Cánh buồm thao thức trân trọng giới thiệu chùm ba bài thơ rút từ bản thảo tập Lời chiêng của ông.

NHỚ THÁNG BA

Tháng ba xưa, mùa ăn năm uống tháng

lễ hội tưng bừng nắng gió cũng say

buôn dưới giục chiêng: mời buôn trên về dự hội

buôn trên dập dồn trống gọi: về đây.

Tháng ba xưa, hoa rợp trời ong lạc đường bay

con chim hót cũng thơm mùi mật

người ra suối gùi nước về ngây ngất

nước suối cũng thơm hoa lớp lớp trôi về

Tháng ba xưa ông trăng cũng say khướt lừ đừ

rượu cần, hương hoa, ông rời không nỡ

không nỡ rời những vòng xoang thiếu nữ

nên ông gửi ánh vàng nằm lại gốc kơ nia

Tháng ba giờ... đại ngàn đã ra đi

những dòng suối đầy hoa chỉ còn trong ký ức

mùi hương bay, voi hít hà ngây ngất

chỉ còn trong trang viết của văn nhân

Tiếng chiêng bây giờ không gọi được thần linh¹

trên sân khấu hồn chiêng ngơ ngác

trai gái nhảy xoang dưới ánh đèn ngũ sắc

câu ay-ray² ai còn biết để trao lời?

Già làng đêm nay ngồi dưới sao trời

nhớ tháng ba xưa cúi đầu im lặng

rồi bất chợt ông hú lên giữa đêm thanh vắng

tiếng hú làm rơi mấy giọt sương buồn...  
 

Buôn Ma Thuột, đêm 21/2/2025

Chú thích:

1. Ngày xưa, đồng bào Ê Đê đánh chiêng để giao tiếp với thần linh.

2. Ay-ray: một làn điệu dân ca của đồng bào Ê Đê.

EA SÚP

Ea Súp¹ rừng

trong ký ức tôi

cây hội hè cây

cây cưới nhau lớp lớp

chim lượn như mây

chim chuyền cành líu lo hợp xướng

công bảy sắc lên đồng múa với hươu sao

Ea Súp làng buôn

sóng chiêng cuộn trào

voi thậm thịch thay người giã gạo

a-ma² thả vào chiều tiếng sáo

lũ sóc nâu quấn quýt quanh người

những mái tranh thơm khói cá nướng trui

cô gái Ê Đê gọi trăng lời ay-ray³ ngọt lịm

chàng trai Gia Rai chờ bên gốc kơ nia bịn rịn

mùi tóc em thơm lẫn với hương rừng.

Ea Súp suối trong ôm bóng tháp Chăm⁴

thần Si-va gửi hồn trú ngụ

vũ nữ biết kể khan⁵ bên bếp lửa

cây quanh nhà, voi trước cửa cũng mê khan

Ea Súp bây giờ

bát ngát lúa vàng

đã trĩu mùa xoài

đã dọc ngang phố xá

nhưng đừng nói chuyện rừng mà a-ma buồn bã

đừng nói chuyện voi a-mí² phải thở dài

giờ Ea Súp không rừng

Ea Súp chẳng còn voi

Ea Súp, hoàng hôn câu hát xưa rơi

không ai nhặt đặt lên môi như ngày trước

không ai ngồi kể khan tàn củi bếp

tháp Chăm⁴ buồn, vũ nữ chẳng còn ai!

Ea Súp chiều nay gió nóng thổi ù tai

bụi đỏ tháng hai phủ lên mầm xuân biếc

bạn khoe lúa khoe nhà những đổi thay trời đất

tôi nhớ rừng nhớ bước chân voi

cùng cụng ly mà kẻ vui cười

người rưng lệ rượu như mật đắng!
 

Ea Súp, 2017-2022

Chú thích:

1. Ea Súp: địa danh ở Đắk Lắk.
2. A-ma, a-mí: cha, mẹ theo cách gọi của người Ê Đê.
3. Ay-ray: một làn điệu dân ca của người Ê Đê.
4. Tháp Chăm: tháp Yang Prông ở Ea Súp.
5. Khan: sử thi; kể khan là hình thức diễn xướng sử thi của người Ê Đê.

TIẾNG KHÓC KƠ NIA

Vẫn còn đó cây kơ nia bên tỉnh lộ

người xe tấp nập lại qua

trưa nắng cho người cậy tán sum suê

vui cùng lũ chim trên đầu hòa nhạc

Cây kơ nia – một niềm xanh biếc

suốt mùa khô nắng bỏng da

suốt mùa mưa bão giông quăng quật

xanh như là mặc định tự ngàn xưa!

                        +

Đêm nay trăng vàng và gió nhẹ

nằm ngửa nhìn cây ta nghe lá thì thào:

– Nhớ quắt ruột cánh rừng và đàn nai thuở ấy,

mùa quả rụng vàng nai xúm gặm đùa nhau

Nghe như cây hỏi: “Bạn tôi đâu,

những cẩm lai, giáng hương, cà te ngày ấy?

Sau búa rìu, sau những ngày lửa cháy,

ai bị xẻ thịt rồi, ai đã hóa tàn tro?”

Và tôi nghe thút thít dưới trăng khuya

tiếng khóc của kơ nia cô độc

lá đầm đìa giọt giọt

nước mắt cây rơi đẫm mặt người!
 

Buôn Ma Thuột, 13/3/2026

THƠ KÝ HỌA: ĐẶNG BÁ TIẾN – Nguyên Hùng